O czym jest ta książka?
Książka Stephena Porgesa Teoria poliwagalna. Przewodnik to fundamentalne opracowanie zmieniające sposób rozumienia fizjologicznych podstaw zachowania i reakcji emocjonalnych. Autor przedstawia rewolucyjną teorię dotyczącą funkcjonowania autonomicznego układu nerwowego, ze szczególnym uwzględnieniem roli nerwu błędnego w procesach regulacji pobudzenia. Porges wyjaśnia, w jaki sposób nasze ciało nieustannie skanuje otoczenie w poszukiwaniu sygnałów bezpieczeństwa lub zagrożenia (proces tzw. neurocepcji) i jak te fizjologiczne stany determinują nasze możliwości społeczne, zdolność do budowania więzi oraz reakcje obronne typu „walcz/uciekaj” lub „zamrożenie”.
Z mojej perspektywy…
W pracy klinicznej teoria poliwagalna stanowi dla mnie istotny pomost między biologią a psychoterapią. Zrozumienie, że pacjent w stanie chronicznego pobudzenia lub „zamrożenia” nie jest w stanie świadomie regulować swoich emocji bez wcześniejszego poczucia bezpieczeństwa fizjologicznego, fundamentalnie zmienia sposób prowadzenia sesji. Wykorzystuję tę wiedzę, aby dostosować moje podejście do aktualnego stanu układu nerwowego pacjenta – uczę się rozpoznawać, kiedy praca terapeutyczna wymaga skupienia na budowaniu bezpiecznej obecności („kotwiczenia”), a nie na interpretacji treści. Jest to dla mnie kluczowe opracowanie w pracy z traumą, gdzie pacjent często utyka w fizjologicznych stanach defensywnych. Dzięki Porgesowi mogę wspierać proces „powrotu” pacjenta do stanu zaangażowania społecznego, co uważam za jeden z najważniejszych etapów leczenia, umożliwiający właściwą pracę nad historią życia i relacjami.
Polecam publikację i zachęcam cytatami:
Teoria poliwagalna pozwala nam zrozumieć, iż łączenie się i koregulacja to nasz imperatyw biologiczny. Manifestuje się on dążeniem do bezpieczeństwa osiągalnym jedynie na drodze udanych relacji społecznych, w których współregulujemy nasze zachowanie i fizjologię. Zastanawiając się nad poczuciem bezpieczeństwa w naszym życiu, uświadamiamy sobie, iż zrozumienie sygnałów fizjologicznych przejawów uczuć oraz sygnałów, które je wywołują, może pomóc nam w poprawieniu relacji z innymi i zapewnieniu wsparcia naszym pacjentom, rodzinie i przyjaciołom. Innymi słowy, nasz imperatyw biologiczny musi być ukierunkowany na to, aby inni ludzie czuli się przy nas bezpiecznie.
(s. 67)
To, czy w okresie wczesnego rozwoju jednostka czuje się bezpieczna w obecności rodziców, opiekunki, członków rodziny lub innych osób, może mieć wpływ na indywidualne różnice, jeśli chodzi o podatność na traumę.
(s. 88)
Teoria poliwagalna mówi nam, że najmłodszy filogenetycznie obwód wagalny aktywuje się tylko wówczas, gdy organizm wykryje sygnały informujące o bezpieczeństwie otoczenia. Ten obwód nie tylko uspokaja nasze narządy wewnętrzne, ale także umożliwia mimikę; twarz może wyrażać emocje, a głos zyskuje prozodię. Gdy tego rodzaju sygnały płyną do nas od innych osób, nasz organizm uspokaja się , a głos i twarz wyrażają pozytywne emocje. […] Zgodnie z teorią poliwagalną, niezdolność odczytywania takich sygnałów jest pochodną stanu fizjologicznego. Funkcjonalnie rzecz ujmując, jeśli dana osoba jest zmobilizowana i nastawiona na obronę, trudno jej będzie wykryć wskazówki bezpieczeństwa. Jeśli ktoś jest w stanie zamarcia lub dysocjacji, w zasadzie niemożliwe będzie dla takiej osoby wykrycie sygnałów bezpieczeństwa.
(s. 117)
„Wagalna”, ponieważ dotyczy nerwu błędnego, którego nazwa łacińska to vagus, a „poliwagalna”, ponieważ ma podkreślać mnogość szlaków błędnych.
(s. 145)
*Błędnych, czyli błądzących po całym organizmie
Stephen W. Porges – profesor Uniwersytetu Indiany oraz założyciel i dyrektor Stress Research Consortium na tejże uczelni. Profesor psychiatrii Uniwersytetu Karoliny Północnej oraz profesor emerytowany na Uniwersytecie Illinois w Chicago i Uniwersytecie Maryland. Pełnił funkcję prezesa Society for Psychophysiological Research oraz Federation of Associations in Behavioral & Brain Sciences.
Opublikował ponad dwieście pięćdziesiąt recenzowanych artykułów naukowych z takich dziedzin, jak anestezjologia, inżynieria biomedyczna, fizjologia wysiłku fizycznego, neurologia, psychiatria, psychologia oraz badanie i terapia uzależnień. Stephen W. Porges jest twórcą zaprezentowanej w 1994 roku teorii poliwagalnej, łączącej ewolucję autonomicznego układu nerwowego ssaków z zachowaniem społecznym i podkreślającej rolę stanu fizjologicznego w problemach z zachowaniem i zaburzeniach psychiatrycznych. Teoria poliwagalna jest dzisiaj podstawą innowacyjnych form terapii uwzględniających mechanizmy fizjologiczne leżące u podstaw symptomów obserwowanych w wielu zaburzeniach psychicznych, fizycznych i behawioralnych. W 2018 roku prof. Porges został laureatem nagrody Pioneer Award przyznawanej przez Amerykańskie Towarzystwo Psychoterapii Somatycznej (United States Association for Body Psychotherapy). (z WUJ)
SPIS TREŚCI
Podziękowania
Wstęp
Glosariusz
- Neurobiologia poczucia bezpieczeństwa
- Teoria poliwagalna a terapia traumy
- Samoregulacja a zaangażowanie społeczne
- Jak teoria poliwagalna wyjaśnia skutki traumy dla mózgu,
ciała i zachowania - Wskaźniki bezpieczeństwa i zdrowia a teoria poliwagalna
- Przyszłość terapii traumy z perspektywy teorii poliwagalnej
- Perspektywa somatyczna w psychoterapii
Literatura przedmiotu
Dodatkowa literatura przedmiotu
Nota od wydawcy
Porges S. W., Teoria poliwagalna. Przewodnik, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020