Lekarz i dusza to książka należąca do ścisłego kanonu lektur dwudziestowiecznej psychologii. Viktor E. Frankl – wybitny wiedeński psychiatra i neurolog, uczeń Freuda – w sposób systematyczny przedstawia teoretyczne i praktyczne podstawy swojej metody, nazwanej przez niego logoterapią.

W poszukiwaniu logosu, w przywracaniu sensu podstawowym doświadczeniom ludzkiej egzystencji, cierpieniu, śmierci, miłości czy pracy, Frankl widzi drogę wyjścia z indywidualnych kryzysów duchowych i istotę terapii zaburzeń neurotycznych.

Posługując się podejściem psychoterapeutycznym, wykazaliśmy, że dotychczasowa psychoterapia wymaga uzupełnienia pozwalającego jej funkcjonować poza obszarem kompleksu Edypa lub obniżonego poczucia wartości, a ujmując rzecz ogólniej, poza wszelką dynamiką afektu. Brakuje właśnie psychoterapii, która może sięgnąć poza dynamikę afektu. która dojrzy zmagania neurotyka poza jego psychicznym cierpieniem. Chodzi więc o psychoterapię w kontekście duchowości.

(s. 31)

[…] sens życia istnieje i nadaje sens życiu tak samo jak śmierć. Ta niezastąpioność stanowi o jego odpowiedzialności za kształtowanie swojego losu. Mieć los znaczy mieć swój własny los. Każdy poszczególny człowiek pozostaje ze swoim wyjątkowym losem sam wobec kosmosu. Jego los się nie powtarza. Nikt nie stoi wobec takich samych możliwości jak on, a i on nigdy nie będzie mógł korzystać z nich powtórnie. Sposobności urzeczywistniania wartości kreatywnych i doznaniowych, a więc włąśnie los, jaki go spotka – którego nie moze zmienić, lecz musi go przyjąć, urzeczywistniając wartości postawy – wszystko to jet unikalne i jednorazowe.

(s. 103)

Brak sensu nie oznacza braku sensu. Widać to wyraźnie, gdy przyjrzymy się swojej przeszłości i na przykład prześledzimy historię naszych związków miłosnych. Odpowiedzmy sobie szczerze na pytanie, czy bylibyśmy gotowi obyć się bez przeżyć, które zakończyły się odtrąceniem, wykreślić z historii naszego życia nieszczęsliwe i bolesne doświadczenia – prawdopodobnie nie. Cierpienia niespełnionej miłości nie oznaczają niespełnienia. Przeciwnie. Czynią nas dojrzałymi, dzięi nm wzrastamy, dają nam więcej, niż mógłby nam dać niejeden podbój seksualny.

(s. 124)

Los, który człowiek musi ścierpieć, ma zatem dwojaki sens: tam, gdzie jest to możliwe, należy nadać mu kształt, tam, gdzie to konieczne, należy w nim wytrwać.

(s. 128)

[…] nie należy dopytywać o sens życia. To raczej my musimy odpowiedzieć życiu na pytania, które nam stawia, to my przed nim odpowiadamy. Z tego wynika, że odpowiedź powinna być udzielona nie słowem, lecz czynem, działaniem. Ponadto musi ona nawiązać do konkretnego wymiaru danej sytuacji i osoby, tę konkretność niejako zasymilować. Prawidłowa odpowiedź będzie więc odpowiedzią w języku konkretnych okoliczności codziennego życia – stanowiących daną sferę ludzkiej odpowiedzialności.

W tej sferze każdy człowiek jest niezbędny i niezastąpiony. […] Bez percepcji wyjątkowego sensu swojego pojedynczego istnienia w treudnych sytuacjach człowiek traci siły i zawodzi.

(s. 131)

SPIS TREŚCI

Wstęp

  • Od Wydawcy
  • Przedmowa do wydania IX
  • Wstęp

Część I: Od psychoterapii do logoterapii

  1. Psychoanaliza i psychologia indywidualna
  2. Istota logoterapii
  3. Logoterapia jako technika

Część II: Wola sensu

  1. Frustracja egzystencjalna
  2. Sens życia
  3. Sens cierpienia
  4. Sens pracy
  5. Sens miłości
  6. Sens sztuki

Część III: Problem istnienia

  1. Przejściowość życia
  2. Odpowiedzialność za istnienie
  3. Esencja egzystencji

Część IV: Neurozy wywołane poczuciem braku sensu

  1. Neurozy psychogenne i ich geneza
  2. Neuroza niedzielna
  3. Pustka egzystencjalna
  4. Neurozy zbiorowe

Frankl V. E., Lekarz i dusza. Wprowadzenie do logoterapii i analizy egzystencjalnej, Wydawnictwo Czarna Owca, 2017