Dziś kilka słów o książce Viktora Frankla Lekarz i dusza. Wprowadzenie do logoterapii i analizy egzystencjalnej.
O czym jest ta książka?
Książka stanowi fundamentalny wykład założeń logoterapii – nurtu psychoterapii skoncentrowanego na poszukiwaniu sensu życia. Frankl prezentuje w niej swoją koncepcję „trzeciej szkoły wiedeńskiej”, która uzupełnia psychoanalizę i psychologię indywidualną o wymiar noetyczny (duchowy).
Kluczowe zagadnienia:
- Wymiar noetyczny: Autor definiuje człowieka jako istotę posiadającą sferę duchową, która pozostaje nienaruszona nawet w obliczu ciężkich chorób psychicznych czy organicznych.
- Wola sensu: Frankl argumentuje, że podstawowym motywatorem ludzkiego działania nie jest dążenie do przyjemności (Freud) czy władzy (Adler), lecz dążenie do znalezienia sensu w otaczającym świecie.
- Logoterapia jako metoda: Książka zawiera praktyczne wskazówki dotyczące leczenia nerwic noogennych – stanów wynikających z egzystencjalnej pustki i braku poczucia sensu.
- Odpowiedzialność: Autor kładzie nacisk na zmianę postawy pacjenta wobec nieuniknionego cierpienia, wskazując, że wolność wyboru tego, jak odniesiemy się do swojego losu, jest ostatnią niezbywalną wolnością człowieka.
Lekarz i dusza to klasyczne dzieło łączące medyczną precyzję z głęboką humanistyczną filozofią, stanowiące istotny wkład w psychologię egzystencjalną.
Z mojej perspektywy…
W mojej pracy terapeutycznej często spotykam osoby, które mają „poukładane” życie z zewnątrz, ale wewnątrz czują nieznośną pustkę. Lekarz i dusza Viktora Frankla to lektura, do której wracam, gdy szukamy z pacjentami odpowiedzi na pytanie: „Po co to wszystko?”. To, co najbardziej cenię w tej książce, to nie tylko jej teoretyczny fundament, ale głęboka wiara Frankla w „niezniszczalne jądro” człowieka. Jako psychoterapeutka, często jestem świadkiem ogromnego cierpienia, które nie zawsze poddaje się klasycznym technikom zmiany. Wtedy to właśnie logoterapia przypomina mi – i moim pacjentom – że nawet w najbardziej beznadziejnych sytuacjach, kiedy nie możemy zmienić okoliczności zewnętrznych, wciąż posiadamy wolność wyboru własnej postawy. Dla mnie ta książka jest zaproszeniem do tego, by w gabinecie nie patrzeć na człowieka wyłącznie przez pryzmat jego objawów czy historii traum, ale by dostrzegać w nim potencjał do transcendencji. To bardzo pokorna i zarazem dająca nadzieję praca: uczy mnie, że bycie psychoterapeutą to nie tylko „leczenie duszy”, ale przede wszystkim towarzyszenie drugiemu człowiekowi w jego własnej, osobistej podróży ku odnalezieniu sensu – nawet wtedy, gdy życie stawia przed nami pytania, na które nie ma prostych odpowiedzi.
Poniżej kilka cytatów:
Posługując się podejściem psychoterapeutycznym, wykazaliśmy, że dotychczasowa psychoterapia wymaga uzupełnienia pozwalającego jej funkcjonować poza obszarem kompleksu Edypa lub obniżonego poczucia wartości, a ujmując rzecz ogólniej, poza wszelką dynamiką afektu. Brakuje właśnie psychoterapii, która może sięgnąć poza dynamikę afektu. która dojrzy zmagania neurotyka poza jego psychicznym cierpieniem. Chodzi więc o psychoterapię w kontekście duchowości.
(s. 31)
[…] sens życia istnieje i nadaje sens życiu tak samo jak śmierć. Ta niezastąpioność stanowi o jego odpowiedzialności za kształtowanie swojego losu. Mieć los znaczy mieć swój własny los. Każdy poszczególny człowiek pozostaje ze swoim wyjątkowym losem sam wobec kosmosu. Jego los się nie powtarza. Nikt nie stoi wobec takich samych możliwości jak on, a i on nigdy nie będzie mógł korzystać z nich powtórnie. Sposobności urzeczywistniania wartości kreatywnych i doznaniowych, a więc włąśnie los, jaki go spotka – którego nie moze zmienić, lecz musi go przyjąć, urzeczywistniając wartości postawy – wszystko to jet unikalne i jednorazowe.
(s. 103)
Brak sensu nie oznacza braku sensu. Widać to wyraźnie, gdy przyjrzymy się swojej przeszłości i na przykład prześledzimy historię naszych związków miłosnych. Odpowiedzmy sobie szczerze na pytanie, czy bylibyśmy gotowi obyć się bez przeżyć, które zakończyły się odtrąceniem, wykreślić z historii naszego życia nieszczęsliwe i bolesne doświadczenia – prawdopodobnie nie. Cierpienia niespełnionej miłości nie oznaczają niespełnienia. Przeciwnie. Czynią nas dojrzałymi, dzięi nm wzrastamy, dają nam więcej, niż mógłby nam dać niejeden podbój seksualny.
(s. 124)
Los, który człowiek musi ścierpieć, ma zatem dwojaki sens: tam, gdzie jest to możliwe, należy nadać mu kształt, tam, gdzie to konieczne, należy w nim wytrwać.
(s. 128)
[…] nie należy dopytywać o sens życia. To raczej my musimy odpowiedzieć życiu na pytania, które nam stawia, to my przed nim odpowiadamy. Z tego wynika, że odpowiedź powinna być udzielona nie słowem, lecz czynem, działaniem. Ponadto musi ona nawiązać do konkretnego wymiaru danej sytuacji i osoby, tę konkretność niejako zasymilować. Prawidłowa odpowiedź będzie więc odpowiedzią w języku konkretnych okoliczności codziennego życia – stanowiących daną sferę ludzkiej odpowiedzialności.
W tej sferze każdy człowiek jest niezbędny i niezastąpiony. […] Bez percepcji wyjątkowego sensu swojego pojedynczego istnienia w treudnych sytuacjach człowiek traci siły i zawodzi.
(s. 131)
SPIS TREŚCI
Wstęp
- Od Wydawcy
- Przedmowa do wydania IX
- Wstęp
Część I: Od psychoterapii do logoterapii
- Psychoanaliza i psychologia indywidualna
- Istota logoterapii
- Logoterapia jako technika
Część II: Wola sensu
- Frustracja egzystencjalna
- Sens życia
- Sens cierpienia
- Sens pracy
- Sens miłości
- Sens sztuki
Część III: Problem istnienia
- Przejściowość życia
- Odpowiedzialność za istnienie
- Esencja egzystencji
Część IV: Neurozy wywołane poczuciem braku sensu
- Neurozy psychogenne i ich geneza
- Neuroza niedzielna
- Pustka egzystencjalna
- Neurozy zbiorowe
Frankl V. E., Lekarz i dusza. Wprowadzenie do logoterapii i analizy egzystencjalnej, Wydawnictwo Czarna Owca, 2017