W swojej pracy terapeutycznej często korzystam z założeń współczesnego, postkleinowskiego rozumienienia rozwoju psychicznego człowieka. Książka Kompleks Edypa dzisiaj. Implikacje kliniczne – w której Melanie Klein, Ronald Britton, Michael Feldman i Edna O’Shaughnessy przedstawiają swoje perspektywy na to zagadnienie – znacznie poszerzyła moje pole widzenia. Dzięki tej książce nie patrzę już na kompleks Edypa wyłącznie jak na fazę z dzieciństwa, ale jak na żywą strukturę, która stale kształtuje nasze dorosłe życie.
W procesie psychoterapii wspólnie z pacjentami przyglądam się temu, jak nieświadome lęki, poczucie wykluczenia czy trudność w zaakceptowaniu odrębności innych osób rozgrywają się w ich codzienności, ale też – co kluczowe -„tu i teraz” w gabinecie.
Poniżej kilka szczególnie dla mnie cennych cytatów:
M. Klein o sytuacji edypalnej:
Uważała także, że zaczyna się ona znacznie wcześniej, niż sądził Freud i że początkowo rozwija się w relacji z obiektami pierwotnymi, zanim przerodzi się w znajomy kompleks Edypa, który odnosi się do obojga rodziców postrzeganych jako całe obiekty – czyli jako osoby. W jej rozumieniu kompleks Edypa zaczynał się w niemowlęctwie fantazjami o relacji z piersią i penisem o raz o relacjach między tymi dwoma obiektami częściowymi, po tym następowały wyobrażenia o rodzicach, pozostające pod wpływem tych wcześniejszych fantazji. Klein czuła, że postawa dziecka i jego stosunek do rozwijającej się sytuacji ma ogromny wpływ na chęć uczenia się, którą nazwała impulsem epistemofilicznym, oraz na relację jednostki z rzeczywistością.
/s. 78/
M. Klein o pozycji depresyjnej:
W bardzo wczesnym okresie życia dzieci poznają rzeczywistość poprzez deprywację, jaką ona narzuca. Dzieci bronią się przed rzeczywistością, odrzucając ją. Kryterium późniejszego przystosowania do rzeczywistości okazuje się stopień, w jakim są one w stanie tolerować deprywację wpisaną w sytuację edypalną.
/s. 78/
R. Britton:
Pierwsze rozpoznanie rodzicielskiej seksualności pociąga za sobą rezygnację z chęci wyłącznego i stałego posiadania matki oraz budzi silne poczucie straty, która – jeżeli nie może być tolerowana – zmienia się w poczucie prześladowania. Późniejsza konfrontacja z problematyką edypalną oznacza także rozpoznanie różnicy między relacją rodziców i relacją dziecka z rodzicem rodziców łączy więź genitalna i prokreacyjna, dziecko i rodzica – nie. To rozpoznanie rodzi poczucie straty i zawiść, które – jeżeli nie mogą być tolerowane – przekształcają się w poczucie krzywdy lub niższości.
Sytuacja edypalna pojawia się, gdy dziecko rozpoznaje relację między rodzicami, choćby w formie prymitywnej czy częściowej. Na kolejnym etapie dziecko rywalizuje z jednym z rodziców o drugiego, a rozwiązywanie kompleksu Edypa polega na tym, iż dziecko rezygnuje ze swoich seksualnych roszczeń wobec rodziców i akceptuje rzeczywistość ich relacji seksualnej.
/s. 78-79/
R. Britton:
Sytuacja edypalna pojawia się, gdy dziecko rozpoznaje relację między rodzicami, choćby w formie prymitywnej lub częściowej. Na kolejnym etapie dziecko rywalizuje z jednym z rodziców o drugiego, a rozwiązywanie kompleksu Edypa polega na tym, iż dziecko rezygnuje ze swoich seksualnych roszczeń wobec rodziców i akceptuje rzeczywistość ich relacji seksualnej.
/s. 79/
R. Britton:
Przy mniej nasilonych zaburzeniach dziecko nie chce zrezygnować z obiektu edypalnego. Kształtuje się wówczas iluzyjna sytuacja edypalna, służąca jako organizacja obronna, która ma negować psychiczną rzeczywistość rodzicielskiej relacji. Podkreślam, że jest to obrona przed rzeczywistością psychiczną, gdyż te obronne fantazje są zorganizowane tak, by zapobiec ujawnianiu się faktów znanych i fantazji już istniejących. Relacja między rodzicami została zarejestrowana, ale teraz dziecko jej zaprzecza i broni się przed nią poprzez to, co nazywam edypalną iluzją.
/s. 79/
M. Feldman:
Jeżeli pacjent rozwiąże kompleks Edypa w sposób w miarę zdrowy, zyska wewnętrzny model stosunku seksualnego, czyli – innymi słowy – aktywności twórczej. Osiągnięcie to bezpośrednio wiąże się z rozwojem zdolności pacjenta do łączenia myśli i wyobrażeń ze sobą tak, by wchodziły w coś na kształt zdrowego stosunku seksualnego.
/s. 98/
Zachęcam do lektury!
Spis treści
Słowo wstępne – John Steiner
Wprowadzenie – Hanna Segal
Rozdział pierwszy
Kompleks Edypa w świetle lęków wczesnodziecięcych – Melanie Klein
Rozdział drugi
Brakujące połączenie: seksualność rodzicielska w kompleksie Edypa – Ronald Britton
Rozdział trzeci
Kompleks Edypa: jego przejawy w świecie wewnętrznym i w sytuacji terapeutycznej – Michael Feldman
Rozdział czwarty
Niewidzialny kompleks Edypa – Edna O’Shaughnessy
Britton R., Feldman M., O’Shaughnessy E. (red.), Kompleks Edypa dzisiaj. Implikacje kliniczne, Oficyna Ingenium, 2010
Polecam również: KOMPLEKS EDYPA WSPÓŁCZEŚNIE - SEMINARIUM