Wybrane przeze mnie fragmenty z książki Johna Steinera precyzyjnie naświetlają dynamikę funkcjonowania pacjenta narcystycznego, dla którego uznanie autentycznej odrębności i niezależności drugiego człowieka, np. psychoterapeuty, stanowi fundamentalne zagrożenie. W swojej praktyce klinicznej regularnie spotykam osoby uwięzione w tej strukturze i wiem, że praca z nimi toczy się na niezwykle cienkiej granicy – pacjenta bardzo łatwo urazić, a budowana z trudem relacja terapeutyczna potrafi rwać się pod wpływem najmniejszej jego frustracji. Gdy pacjent konfrontuje się z lękiem przed zależnością oraz zawiścią wobec dobra ukrytego w odrębnym obiekcie, np. wobec terapeuty, jego naturalnym odruchem jest wielokrotny, obronny powrót do bezpiecznego, ale jednocześnie izolującego „psychicznego azylu”. Towarzyszenie mu w tym procesie wymaga od terapeuty ogromnej subtelności i gotowości na ciągłe kontenerowanie tych powrotów.
Dzięki identyfikacji projekcyjnej i introjekcyjnej pacjent narcystyczny przywłaszcza sobie pożądane cechy obiektu i ewakuuje własne niechciane aspekty, na skutek czego nie potrafi rozwijać relacji z osobą, która jest prawdziwie od niego odrębna. Zamiast wiązać się z niezależnym obiektem, zaprzecza własnej zależności i zachowuje się tak, jak gdyby posiadał wszystkie cechy i cały pokarm, którego potrzebuje. Gdy traci poczucie wszechmocnej samowystarczalności, konfrontuje się z własnymi potrzebami i uczuciami zależności, które wzbudzają w nim lęk. Jeżeli obiekt frustruje pacjenta, ten reaguje gniewem i rozczarowaniem; jeżeli natomiast pacjent dostrzega swą miłość do obiektu i zależność od jego dobroci, zderza się z własną zawiścią.
(s. 47)
Tolerowanie różnic jest niezbędnym czynnikiem rozwoju i kreatywności, jednak świadomość różnic skłania także do zawiści; właśnie wtedy, gdy zawiść dołącza się do poczucia niesprawiedliwości natężenie destrukcyjności niepomiernie wzrasta.
(s. 161)
SPIS TREŚCI
Podziękowania
Przedmowa
Wprowadzenie
Część I
Zakłopotanie, wstyd i upokorzenie
Rozdział 1
Lęk przed byciem widzianym: narcystyczna duma i narcystyczne upokorzenie
Rozdział 2
Rola wzroku, dominacji i upokorzenia w przypadku Schrebera
Rozdział 3
Postęp a zażenowanie czułością
Część II
Bezradność, władza i dominacja
Rozdział 4
Przeniesienie – analityk jako wykluczony obserwator
Rozdział 5
Walka o dominację w sytuacji edypalnej
Rozdział 6
Bezradność i walka o władzę w czasie sesji analitycznych
Rozdział 7
Zemsta i uraza w sytuacji edypalnej
Część III
Żałoba, melancholia i przymus powtarzania
Rozdział 8
Konflikt między żałobą a melancholią
Rozdział 9
Przymus powtarzania, zawiść i popęd śmierci
Bibliografia
Steiner J., Widzieć i być widzianym. Wyłanianie się z psychicznego azylu, Wydawnictwo Imago, 2017