O czym jest ta książka?
Z Przedmowy
Nie ma wątpliwości, że przed osobami zawodowo pomagającymi młodym ludziom stoi ogromne wyzwanie. Społeczeństwo stopniowo zauważa potrzebę podjęcia określonych działań i oczekuje pomocy od profesjonalistów. Jednak w pracy z nastolatkami często można się spotkać z sytuacjami tak niezrozumiałymi, że trudno wypracować konstruktywne sposoby interwencji.
Stephen Briggs opracował dość unikatowy przewodnik, który ma pomóc w tym zadaniu. Czytelnik skorzysta z różnorodnych informacji o funkcjonowaniu młodych ludzi oraz o metodach pracy z młodzieżą. Autor przedstawia psychodynamiczną charakterystykę i sposób rozumienia najgłębszych lęków i konfliktów nastolatków. Następnie analizuje interakcje między lękami młodych osób a zewnętrznymi złożonymi okolicznościami ich życia. Jak kształtują oni nową, dorosłą tożsamość? Briggs uważa, że tożsamość nastolatka formuje się w relacji – określa ją mianem tożsamości interpersonalnej. Opisując przebieg rozwoju nastolatków, autor ujmuje proces stopniowej zmiany poczucia podmiotowości. Uwzględnia przy tym komplikacje, które wynikają z funkcjonowania w społeczeństwie wieloetnicznym – analizuje doświadczenia nastolatków pochodzących z różnych grup etnicznych. W dzisiejszych czasach wypracowanie sposobów radzenia sobie w tym szczególnym kontekście jest bez wątpienia jednym z najważniejszych zadań osób pracujących z młodzieżą.
Kwestia wychowywania dojrzewających dzieci oraz pracy z nastolatkami i ich wpływu na instytucje przywołuje problem, z jakim zawsze muszą mierzyć się profesjonaliści. Młodzi ludzie potrafią „zaleźć za skórę”, wywołując poczucie paraliżu i wzbudzając silne uczucia – te, wobec których sami są bezradni. Briggs rozumie ten mechanizm jako przekazywanie uczuć – nastolatkowie projektują emocje w tych, którzy próbują im pomóc. Te doświadczenia często bywają nieprzyjemne i przerażające, a także frustrujące. Jednak zrozumienie procesu przekazywania uczuć sprawia, że borykanie się z tego rodzaju sytuacjami odczuwamy jako odpowiedni i pomocny sposób podążania za młodymi osobami i wspierania ich w poszukiwaniu utraconej nadziei i odwagi.
Robin Anderson
Członek Brytyjskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego
Psychiatra konsultant
Z mojej perspektywy…
Dojrzewanie to proces znacznie bardziej radykalny, niż się nam wydaje. To nie tylko czas buntu, ale przede wszystkim moment, w którym nastolatek musi „wycofać się” z bezpiecznego, choć dziecięcego świata, by ponownie skonfrontować się z pierwotnymi pragnieniami i więziami. Najtrudniejszym zadaniem rozwojowym, przed którym staje młody człowiek, jest uznanie, że jego dzieciństwo nie było idealne. To lekcja pokory, która wymaga od niego zaakceptowania dawnych zranień, upokorzeń i bólu, przed którym kiedyś próbował uciec. Szczególnie poruszyły mnie rozdziały poświęcone zaburzeniom odżywiania. Autorzy rzucają nowe światło na anoreksję, pokazując ją nie jako problem z jedzeniem, lecz jako akt desperackiego wycofania się z życia emocjonalnego. To „zamknięcie ust” jest w istocie zamknięciem umysłu na relacje. W pracy z takimi pacjentami dostrzegam mechanizm odwrócenia ról: młoda osoba staje się „pojemnikiem” na nieprzetrawione emocje rodziców, tracąc przestrzeń na własne potrzeby. W tym kontekście głodzenie się staje się cichą, lecz brutalną formą komunikacji. Pacjentka, niszcząc własny świat wewnętrzny, zmusza bliskie jej osoby do bycia biernymi obserwatorami tej autodestrukcji. To smutny, lecz jasny dowód na to, jak bardzo desperacko młody człowiek potrzebuje, by ktoś wreszcie „zobaczył” jego ból – nawet jeśli ceną za to spojrzenie jest jego własne zdrowie.
Zachęcam specjalistów do lektury!
Przedsmak lektury, czyli cytaty:
W okresie dojrzewania dziecko wycofuje się z uwewnętrznionych relacji etapu dzieciństwa, ale także – pod wpływem opuszczenia stosunkowo przewidywalnego świata latencji – ponownie doświadcza niemowlęcych pragnień, pożądań i sposobów budowania więzi.
(s. 61)
Aby dojrzeć, należy uznać rozwojowy charakter dawnych bolesnych doświadczeń, na przykład wykluczenia z relacji rodziców i wielu innych niezwykle intensywnych przeżyć z dzieciństwa, które powodowały upokorzenie, cierpienie i narcystyczne zranienia. Oznacza to również akceptację faktu, że dzieciństwo nie było idealne, ani nawet takie, jakie chciało się mieć.
(s. 72)
[…] anoreksja to nie tylko fizyczne zamknięcie ust przed jedzeniem, ale także zamknięcie umysłu, czyli wycofanie ze świata emocji i relacji, a zwłaszcza rezygnacja z dążenia do bliskości. […] nastolatka cierpiąca z powodu zaburzeń odżywiania ma szczególną relację z rodzicami, zwłaszcza z matką, a mianowicie staje się odbiorcą nieprzetrawionych emocjonalnych przeżyć matki. Dochodzi więc do odwrócenia ról i rodzic nie pełni funkcji pomieszczającej.
(s. 197)
[…] pacjenci z zaburzeniami odżywiania dążą do uśmiercenia zarówno relacji interpersonalnych, jak i swojego świata wewnętrznego. Żeby udowodnić, że „obiekt” jest beznadziejny, anorektyczka czyni z bliskiej osoby biernego obserwatora jej destrukcji.
(s. 198)
SPIS TREŚCI
Przedmowa
Wprowadzenie do drugiego wydania angielskiego
Rozdział 1: Współczesne ujęcie problematyki okresu dojrzewania – czy „wiek przejściowy” to określenie wciąż aktualne?
Rozdział 2: Stawanie się podmiotem w okresie dojrzewania
Rozdział 3: Przynależność etniczna a kształtowanie się tożsamości
Rozdział 4: Wychowywanie nastolatków
Rozdział 5: Instytucja jako przestrzeń pomieszczająca przeżycia nastolatków
Rozdział 6: Nastolatkowie jako tymczasowi autsajderzy – zachowania antyspołeczne
Rozdział 7: Trudności nastolatków z budowaniem odrębności
Rozdział 8: Stany psychotyczne i skłonności samobójcze nastolatków
Rozdział 9: Wkraczanie w dorosłość
Briggs S., Praca z nastolatkami i młodymi dorosłymi. Współczesne podejście psychodynamiczne, Wydawnictwo Ingenium, 2017