zdj. Gabinet psychoterapii superEGO

​O czym jest ta książka?

Poznanie chorego to fundamentalna pozycja w polskim piśmiennictwie psychiatrycznym, w której prof. Antoni Kępiński podejmuje próbę stworzenia integralnego spojrzenia na relację lekarza z pacjentem. Autor kładzie nacisk na podmiotowe traktowanie osoby chorej, podkreślając, że zrozumienie cierpienia wymaga wyjścia poza czystą diagnostykę kliniczną w stronę głębokiej empatii i fenomenologicznego namysłu nad człowiekiem. Książka analizuje mechanizmy budowania więzi w sytuacji terapeutycznej oraz etyczne aspekty kontaktu z osobą w kryzysie psychicznym, stając się ponadczasowym przewodnikiem po sztuce nawiązywania relacji leczniczej. ​

Z mojej perspektywy…

W mojej pracy klinicznej podejście prof. Kępińskiego stanowi nieustający punkt odniesienia dla rozumienia etyki psychoterapeutycznej. W świecie zdominowanym przez protokoły i techniki, ta lektura przypomina o konieczności zachowania „czujności poznawczej” oraz o tym, że to właśnie autentyczne spotkanie z drugim człowiekiem jest narzędziem leczenia. ​Dla mnie praca ta jest niezwykle ważna w kontekście kształtowania postawy terapeuty – uważności na to, co niewypowiedziane w relacji, oraz na fenomenologię cierpienia pacjenta. Odwołuję się do myśli Kępińskiego, gdy dążę do pełniejszej konceptualizacji spotkania terapeutycznego, widząc w nim proces wymagający od terapeuty nie tylko wiedzy, ale przede wszystkim obecności i gotowości do bycia świadkiem historii pacjenta. Jest to pozycja, która utwierdza mnie w przekonaniu, że skuteczność psychoterapii jest nierozerwalnie związana z jakością relacji, jaka zawiązuje się w bezpiecznej przestrzeni gabinetu.

Polecam!

Poniżej kilka cytatów:

Mówi się o zdjęciu maski, o ukazaniu prawdziwego oblicza. Sprawa jest raczej skomplikowana, bo po pierwsze nie wiadomo, czy maskę w ogóle można zdjąć, a po drugie, czy prawdziwe oblicze, jakie człowiek rzekomo ma ukazywać w stanie napięć emocjonalnych – pod wpływem alkoholu czy w sytuacjach granicznych – jest rzeczywiście prawdziwym obliczem, a nie spaczonym właśnie np. przez silne przeżycie emocjonalne.

(s. 55)

Maskowanie swoich uczuć opiera się na błędnym w swojej istocie założeniu, mianowicie że można kierować swoimi reakcjami emocjonalnymi, podobnie jak kieruje się reakcjami słownymi i ruchowymi. Z punktu widzenia fizjologicznego założenie takie nie jest słuszne, łuk odruchowy reakcji emocjonalnych jest krótszy, prostszy niż ruch odruchowy reakcji wolicjonalnych, słownych i ruchowych. W związku z tym mniejsza jest w reakcjach emocjonalnych liczba alternatywnych dróg, większe zdeterminowanie, a mniejszy stopień swobody. W reakcjach emocjonalnych udaje się na ogół zahamować komponent ruchowy i słowny, nie można natomiast zahamować komponentu wegetatywnego, przynajmniej nie potrafią tego ludzie wychowani w cywilizacji zachodniej.

(s. 56)

Maska ma jednak wiele cech dodatnich. Normalizuje stosunki społeczne, a poza tym wpływa wtórnie na zasadniczą postawę emocjonalną. Jej działanie kierowałoby się nie tylko na zewnątrz – na innych ludzi, ale na wewnątrz – na samego aktora. Działałaby tu zasada twórcy skautingu  Baden Powella: keep smiling; uśmiechając się, z początku sztucznie, po pewnym czasie „aktor” uśmiecha się prawdziwie. Maska przenika do wnętrza.

(s. 99)

Człowiek nie widzi siebie tak, jak widzi go otoczenie, ale jak zdaje mu się, że go widzi. Pewna część tego spostrzeżenia otoczenia ulega internalizacji, tworząc to, co określa się jak „daimonion”, „sumienie”, „superego”.

(s. 170)

SPIS TREŚCI

I. Swoistość poznania psychiatrycznego

  • Odmienność metody badania psychiatrycznego
  • Poznanie „przedmiotowe” i „podmiotowe”
  • Problem wartościowania w psychiatrii
  • „Rozumienie” a „wyjaśnianie”

II. Swoistość postawy psychiatrycznej

  • Postawa terapeutyczna
  • Kontakt z chorym (dwukierunkowość relacji)
  • Trudności i niebezpieczeństwa w postawie psychiatry (np. postawa obronna)

III. Proces diagnostyczno-terapeutyczny

  • Diagnoza jako proces dynamiczny
  • Wywiad lekarski
  • Obserwacja psychiatryczna
  • Terapeutyczny aspekt badania i diagnozy

IV. Dalsze etapy procesu diagnostyczno-terapeutycznego

  • Relacja lekarz-pacjent w procesie leczenia
  • Aspekty społeczne i środowiskowe w terapii
  • Zagadnienia etyczne i humanitarne w psychiatrii

Kępiński A., Poznanie chorego, Wydawnictwo Literackie, 2016