Z mojej perspektywy…

Czy nasze życie to my, czy tylko opowieść o nas? ​Jako terapeuci często pracujemy z tym, jak pacjenci opowiadają swoją historię. Widzimy, jak w procesie terapeutycznym te opowieści ewoluują, jak pod wpływem wglądu zmieniają się akcenty, jak odkrywamy „cwaniackie cięcia”, których dokonywaliśmy, by chronić swoje ego przed trudną prawdą.

​Julian Barnes w swojej przejmującej książce Poczucie kresu stawia przed czytelnikiem lustro, w którym odbija się nasza własna kruchość. Jego bohater, postać w wielu wymiarach niejednoznaczna, mierzy się z egzystencjalnym pytaniem: ile z naszej przeszłości jest faktem, a ile wyrafinowaną fikcją, którą stworzyliśmy, by móc z samym sobą wytrzymać? ​Barnes przypomina nam, że pamięć nie jest archiwum, a raczej „czarną skrzynką” – selektywną i nieobiektywną.

​W gabinecie często słyszę o tym „kresie prawdopodobieństwa” – momencie, w którym pacjenci z lękiem pytają: „Czy to już wszystko? Czy jeszcze mogę coś zmienić?”. Barnes celnie zauważa, że zbliżamy się nie tyle do końca życia, co do końca szans na korektę własnej narracji. ​

Ta lektura to doskonały przyczynek do zastanowienia się nad własnymi mechanizmami obronnymi. Czy nasze zapominanie, nasze „przesunięcia w czasie” czy upiększanie przeszłości służy nam, czy nas więzi?

​Polecam lekturę Poczucia kresu – nie po to, by szukać w niej prostych odpowiedzi, ale by odważyć się na zadanie sobie pytania: co jeszcze w mojej historii mogło potoczyć się inaczej?

Barnesowski bohater, choć wykreowany na antybohatera, wciąż zmaga się z podstawowymi zagadnieniami egzystencji. Tony pyta: „Jak często opowiadamy historię własnego życia? Jak często ją poprawiamy, upiększamy, dokonujemy w niej cwaniackich cięć? Im dłuższe jest życie, tym mniej pozostaje osób, które mogłyby zakwestionować naszą historię, przypomnieć nam, że nasze życie to nie nasze życie, a jedynie opowieść o nim”. – Julian Barnes, „Poczucie kresu” – z dwutygodnik.com

Poniżej kilka wybranych przeze mnie cytatów:

[…] wystarczy drobna przyjemność czy nieznaczny ból, by uświadomić nam plastyczność czasu. Niektóre emocje przyspieszają jego bieg, inne sprawiają, że zwalnia; niekiedy zdaje się znikać – aż do tego końcowego punktu, kiedy naprawdę znika, by nigdy więcej nie wrócić.

(s. 10)

Za młodu człowiek pamięta swoje krótkie życie w całej jego skończoności. Później pamięć to strzępy i łaty. Przypomina trochę te czarne skrzynki, które zapisują przebieg katastrofy lotniczej. Jeśli nic się nie dzieje, taśma sama się kasuje. Tak więc jeśli ulegniesz katastrofie, dowiesz się, dlaczego tak się stało; jeśli nie, zapis twojej podróży będzie o wiele mniej klarowny.

(s. 123)

Kiedy zaczyna się zapominać pewne rzeczy – nie chodzi mi o alzheimera, jedynie o przewidywalną konsekwencję wieku – można zareagować różnie. Można usiąść i próbować zmusić pamięć, by zdradziła wreszcie imię tego znajomego, nazwę kwiatu, stacji kolejowej, tożsamość astronauty… albo przyznać do porażki i podjąć praktyczne kroki, uciekając się do książek źródłowych i Internetu. Albo można sobie odpuścić – zapomnieć o pamiętaniu – i wtedy, czasem przekonać się, ze zawieruszony fakt ujawnia się na powierzchni godzinę czy dzień później, często w trakcie tych długich bezsennych nocy, które narzuca człowiekowi wiek.

(s. 130-131)

Człowiek zbliża się do kresu życia – nie, nie samego życia, lecz czegoś innego: do kresu prawdopodobieństwa, że cokolwiek można w tym życiu zmienić. Dana jest mu długa chwila wytchnienia, dostatecznie dużo czasu, by mógł zadać pytanie: co jeszcze zrobiłem źle.

(s. 172)

Barnes J., Poczucie kresu, Świat Książki, 2012