O czym jest ta książka?
W książce Dorosłe dzieci. Psychologiczna problematyka odwrócenia ról w rodzinie prof. Katarzyna Schier podejmuje temat tzw. parentyfikacji – zjawiska, w którym dziecko zostaje „przymusowo” obarczone rolą rodzica dla własnych opiekunów. Autorka analizuje mechanizmy, w których potrzeby emocjonalne, a czasem nawet fizyczne dorosłych, stają się priorytetem, podczas gdy naturalne potrzeby dziecka są ignorowane lub spychane na dalszy plan. To nie jest popularnonadawczy poradnik – to rzetelne opracowanie psychologiczne, które tłumaczy, jak to „odwrócenie ról” wpływa na późniejsze dorosłe życie. Schier opisuje, jak dorośli, którzy w dzieciństwie byli „opiekunami swoich rodziców”, w dorosłości wciąż noszą w sobie ciężar odpowiedzialności, często nie potrafiąc stawiać granic, dbając bardziej o innych niż o samych siebie i czując głębokie, trudne do zdefiniowania poczucie straty własnego dzieciństwa.
Z mojej perspektywy…
Jak ta książka wspiera moją pracę terapeutyczną? Dla mnie, jako terapeutki, praca z osobami z doświadczeniem parentyfikacji jest jednym z najbardziej wymagających, ale i najbardziej poruszających wyzwań.
Książka Katarzyny Schier stanowi dla mnie niezwykłe wsparcie w kilku obszarach:
- Nazywanie niewidzialnego: Wiele osób przychodzących do mojego gabinetu nie nazywa swojego dzieciństwa traumatycznym – przecież „nie byli głodni, mieli dach nad głową”. Książka ta pomaga mi pokazać pacjentom, że krzywda może odbywać się w sposób subtelny, na poziomie emocjonalnym. Pomaga nazwać to specyficzne poczucie bycia „przedwcześnie dorosłym”.
- Zrozumienie mechanizmów obronnych: Dzięki teorii opisanej przez autorkę, łatwiej jest mi rozumieć, dlaczego moi pacjenci w relacji terapeutycznej często przejawiają tendencję do nadmiernego troszczenia się o moje samopoczucie (przeniesienie). To cenne źródło wiedzy o tym, jak ten mechanizm „opiekuńczości” utrudnia im budowanie autentycznych, partnerskich relacji.
- Praca nad „odzyskiwaniem dziecka”: Książka daje mi teoretyczne ramy do pracy nad żałobą po utraconym dzieciństwie. Pozwala na prowadzenie procesu, w którym pacjent uczy się, że w relacji dorosłej nie musi już pełnić funkcji rodzica dla nikogo innego, a jego własne potrzeby wreszcie mogą (i powinny) zostać zauważone i zaopiekowane.
- Wgląd w lojalność wobec rodzica: Schier wnikliwie analizuje mechanizm destrukcyjnej lojalności. Zrozumienie tego pozwala mi z większą cierpliwością towarzyszyć pacjentom w procesie separacji emocjonalnej – tak trudnym, a zarazem kluczowym dla budowania własnej, zdrowej tożsamości. To lektura, która przypomina, że aby móc w pełni dorosnąć, trzeba najpierw pozwolić sobie na przeżycie tego, czego nam w dzieciństwie zabrakło: prawa do bycia po prostu dzieckiem.
Zapraszam do czytania całości, a tymczasem kilka cytatów:
Niedojrzali dorośli mają […] pewne cechy specyficzne. Bardzo często utrzymują uwagę skierowaną przede wszystkim na siebie, nie akceptują upływu czasu i jego ciągłości, nie doświadczają strachu o innych ludzi (w tym najbliższych), nie są wrażliwi na potrzeby innych, często ujawniają tendencje hipochondryczne.. Sprawiają także niekiedy wrażenie młodszych fizycznie, niż sa w rzeczywistości. […] w jakimś sensie biologicznie i psychicznie nie „zużywają się”. Zuzywają się za to ich dzieci. O dzieciach takich osób (szczególnie matek) mówi się wielokrotnie, że wyglądają staro, starzej, niżby na to wskazywał ich wiek. […] Niedojrzali rodzice doświadczają […] jednego podstawowego lęku – przed śmiercią: przed własną śmiercią. Są tym niepokojem na swój sposób owładnięci.
(s. 85)
Osoby, które doświadczyły parentyfikacji, mogą w dorosłym życiu wybierać przyjaciół i partnerów wśród takich ludzi, którymi czują się wewnętrznie przymuszone w jakiś sposób się zajmować. Nieustannie wypełniają w stosunku do nich rolę opiekuna, podejmując próby wspierania obarczonej brakiem (deficytem) struktury Ja partnera. Morrie Olson i Peter Gariti (1993) określaja takie relacje jako rodzaj „uzależnienia”, w których osoby te „karmią się” jakimiś wybiórczymi elelmentami relacji, np. satysfakcją z życia seksualnego albo inną wspólną gratyfikującą aktywnością. Pozostają w takich związkach, mimo że cierpią. […] Kobiety z doświaczeniem odwrócenia ról mogą w dorosłości nie chcieć mieć dzieci, bo obawiają się nie tylko bliskości, lecz także tego, że na swój sposób „zdradzą” potrzebującą matkę.
(s. 96-97)
Gdyby było tak, że społecznie stalibyśmy się bardziej wyczuleni na to, co może się kryć za maską tzw. dzielnych dzieci lub „wzorowych uczniów i uczennic”, to może udałoby się wcześniej pomóc dzieciom w zdejmowaniu masek lub nawet w przeciwdziałaniu rozwojowi konsekwencji destrukcyjne parentyfikacji.
(s. 277)
SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie – mit o Heraklesie i bajka o Kopciuszku
1.1. Herakles
1.2. Kopciuszek
2. Zjawisko parentyfikacji, czyli o „masce dorosłości”
2.1. Definicja i rozumienie pojęcia
2.2. Kultura sprzyjająca odwracaniu ról – przyzwolenie na to, żeby dzieci były „dzielne”
2.3. Destrukcyjne odwrócenie ról w dzieciństwie, czyli o przemocy utajonej
3. Mechanizm działania parentyfikacji – transgeneracyjny przekaz traumy
3.1. Rodzice z zaburzeniami osobowości
3.2. Niedojrzali dorośli i niedokończona żałoba
3.3. Style osobowości związane z parentyfikacją: masochistyczny i narcystyczny
3.4. Koledzy i przyjaciele Kopciuszków
4. Konsekwencje destrukcyjnej parentyfikacji
4.1. Zaburzenia regulacji emocji – aleksytymia
4.2. Depresja
4.3. Zahamowanie procesu separacji–indywiduacji
4.4. Somatyzacja i zaburzenia psychosomatyczne
4.5. Zaburzenia funkcjonowania cielesnego, czyli „zdradzone ciało”
5. Rodzaje parentyfikacji
5.1. Parentyfikacja instrumentalna i emocjonalna
5.2. Studium osoby – historia Pani A.
5.3. Parentyfikacja seksualna
6. O sposobach pomocy „dorosłym” dzieciom
6.1. Psychoterapia osób, które doświadczyły parentyfikacji
6.2. Wzrost potraumatyczny, czyli dorosłe dzieci bez brzemienia parentyfikacji
6.3. Społeczna diagnoza dorosłych dzieci
6.4. Psychoterapeuci to często osoby, które w dzieciństwie doświadczyły parentyfikacji
6.5. Mówienie i pisanie o traumatycznej przeszłości
6.6. Prewencja odwracania ról w rodzinie
7. Podsumowanie, czyli raz jeszcze o tym, co dla dorosłego dziecka jest najważniejsze
8. Zmiana narracji – jeśli nie Herakles i Kopciuszek, to kto?
8.1. Wystarczająco dobre rodzicielstwo i odzyskiwanie równowagi
8.2. Zadania dla psychoterapeuty i osoby wspierającej
Bibliografia
Indeks nazwisk
Schier K., Dorosłe dzieci. Psychologiczna problematyka odwrócenia ról w rodzinie, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, 2017