Prawdziwa transformacja nie rodzi się z nagłych rewolucji, na które układ nerwowy reaguje paniką i powrotem do starych schematów, lecz z cichych, niemal niezauważalnych mikrokroków w codziennym reagowaniu na stres i relacje z innymi. W tym cyklu będę występowała przeciwko mitom o wiecznym zadowoleniu czy o dokonywaniu natychmiastowych, trwałych zmian. Chcę Wam zaproponować w zamian skupienie się na budowaniu poczucia własnej wartości, stawianiu granic czy zatrzymywaniu destrukcyjnych reakcji.
Dziś temat szczególnie trudny do przyjęcia – depresja u najmłodszych. Zacznę od zaproponawania Wam literatury. Chodzi o to by w rzetelnych książkach czy artykułąch szukać podpowiedzi, wyjaśnień i poprowadzenia w sytuacjach, gdy przestajecie rozumieć swoje dziecko, gdy tracicie z nim kontakt. Temat oczywiście niedługo rozwinę, dzieląc się z Wami również moimi obserwacjami z pracy psychoterapeutycznej z młodymi osobami.
Bądźmy czujni, bo depresja to podstępna i często trudna przez dłuższy do zidentyfikowania choroba.
Na początek jednak to, co niezbędne – numery pomocowe:
WAŻNE TELEFONY POMOCOWE
800 70 22 22
Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym
(czynny 7 dni w tygodniu, 24 h na dobę, połączenie bezpłatne) dla zainteresowanych czat dostępny na: https://centrumwsparcia.pl
22 594 91 00
Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji
(czynny w każdy czwartek od 17:00 do 19:00, koszt połączenia jak na numer stacjonarny wg taryfy operatora telefonicznego)
116 123
Całodobowy telefon zaufania dla osób dorosłych
(czynny 7 dni w tygodniu, 24 h na dobę, połączenie bezpłatne)dla zainteresowanych czat dostępny na: https://116sos.pl
116 111
Całodobowy telefon zaufania dzieci i młodzieży
(całodobowo, 7 dni w tygodniu, połączenie bezpłatne)dla zainteresowanych czat dostępny na: https://116111.pl/czatuj/ oraz pomoc przez mail https://116111.pl/napisz
800 12 12 12
Całodobowy telefon zaufania Rzecznika Praw Dziecka
(całodobowo, 7 dni w tygodniu, połączenie bezpłatne) dla zainteresowanych czat dostępny na: https://www.czat.brpd.gov.pl
POMOC DLA NAUCZYCIELI I RODZICÓW
800 100 100
Telefon dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dzieci
doraźna, bezpłatna i anonimowa pomoc telefoniczna i online dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dzieci poniżej 18 roku życia. Aktualnie na linii dyżurują: pedagog, psycholog, psycholożka poradni Dziecko w Sieci, ekspertka ds. Standardów Ochrony Dzieci oraz prawniczka. Telefon działa od poniedziałku do piątku w określonych godzinach, które można sprawdzić w grafiku na stronie: https://800100100.pl/#grafik
800 800 602
Telefon kontaktowy dla rodziców i opiekunów dzieci w kryzysie
(linia czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 15:00-19:00, połączenie bezpłatne)
801 140 068
Pomarańczowa Linia
program informacyjno-konsultacyjny dla rodziców dzieci pijących alkohol i eksperymentujących z narkotykami
(linia czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 14:00 – 20:00)
POMOC DLA DZIECI I MŁODZIEŻY
116 111
Całodobowy telefon zaufania dzieci i młodzieży
(7 dni w tygodniu, połączenie bezpłatne) dla zainteresowanych czat dostępny na: https://116111.pl/czatuj/
800 119 119
Telefon i czat zaufania dla dzieci i młodzieży
(linia oraz czat czynne codziennie w godz. 14:00-22:00, połączenie bezpłatne i wejście bez logowania na https://800119119.pl/czat-zaufania/)
„Pragnienie zanegowania depresji własnej i cudzej jest w naszym społeczeństwie tak silne, że wielu ludzi uzna, że masz problem dopiero w chwili, gdy fruniesz z okna dziesiątego piętra.”
/Elizabeth Wurtzel, Kraina prozaca/
Literatura dotycząca depresji dzieci i młodzieży różni się w zależności od odbiorcy – innej wiedzy potrzebuje rodzic szukający wsparcia emocjonalnego i praktycznych rad, pedagog, wychowawca w szkole czy w ośrodku wspierającym czy psychoterapeuta pracujący w nurcie klinicznym.
Poniżej znajduje się zestawienie rzetelnych, cenionych na polskim rynku publikacji, zaproponowane poszczególnym grupom odbiorców.
Literatura dla rodziców, opiekunów, pedagogów, wychowawców i nauczycieli
Książki z tej kategorii pomagają odróżnić depresję od „młodzieńczego buntu”, uczą komunikacji bez oceniania i podpowiadają, jak dbać o relację z dzieckiem w kryzysie.
- Ambroziak K., Kołakowski A., Siwek K., Nastolatek a depresja: praktyczny poradnik dla rodziców i młodzieży, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2018
- Romanowska K., Dąbrowska A., Niedźwiedzka M., Nastolatki na krawędzi. Czego nie wiecie o problemach swoich córek, MUZA SA, 2023.
- Kotlarek M., To nie smutek, to depresja. Poradnik dla rodziców nastolatków w kryzysie, Wydawnictwo Sensus, 2023
- Faber A., Mazlish E., Jak mówić, żeby nastolatki słuchały. Jak słuchać, żeby nastolatki mówiły, Wydawnictwo Media Rodzina, 2023
- Białecka B., Depresja dzieci i nastolatków, Wydawnnictwo Fronda, 2025
- Chatizow J., Depresja i samobójstwa dzieci i młodzieży. Żyć, nie umierać – poradnik dla rodziców i nauczycieli, Wydawnictwo Difin, 2018
- Gołota M., Żyletkę zawsze noszę przy sobie. Depresja dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Filia, 2022
- Guzowska M., Kończę z tym. Dlaczego dzieci nie chcą żyć?, Wydawnictwo Znak Horyzont, 2022
- Walerych S., Depresja u dzieci i młodzieży. Poradnik dla rodziców i opiekunów, Wydawnictwo Wiedza i Praktyka, 2017
- Ambroziak K., Kołakowski A., Siwek K., Depresja nastolatków. Jak ją rozpoznać, zrozumieć i pokonać, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2018
- Petitflis R., Jak pomóc nastolatkom w walce ze stresem, lękiem i depresją, Wydawnictwo eSPe, 2021
- Artykuły i opracowania ORE (Ośrodek Rozwoju Edukacji)
Literatura dla psychoterapeutów i innych specjalistów zdrowia psychicznego
Poniżej zamieściłam wybrane publikacje o charakterze klinicznym, oparte na dowodach naukowych, zawierające modele terapeutyczne i opisy przypadków.
- Ambroziak K., Kołakowski A., Siwek K., Depresja nastolatków. Praktyczne wskazówki i skuteczne strategie wspierające leczenie, Wydawnictwo GWP, 2026
- Weisz J. R., Kazdin A. E. (red.), Psychoterapia dzieci i młodzieży. Podejścia oparte na dowodach naukowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020
- Radziwiłłowicz W., Depresja u dzieci i młodzieży. Analiza systemu rodzinnego – ujęcie kliniczne, Oficyna Wydawnicza Impuls, 2010
- Verduyn Ch., Rogers J., Wood A., Depresja. Terapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Difin, 2022
- Burns D. D., Radość życia czyli Jak zwyciężyć depresję: terapia zaburzeń nastroju, Wydawnictwo Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2022
- Anderson R., Dartington A. (red.), Przetrwać dojrzewanie. Zaburzenia okresu dojrzewania z perspektywy klinicznej, Wydawca: Oficyna Ingenium, 2023
- Laufer M. (red.), Skłonności samobójcze nastolatków, Wydawca: Oficyna Ingenium, 2020
- Laufer M., Laufer M. E., Okres dojrzewania i załamanie rozwoju, Wydawca: Oficyna Ingenium, 2023
- Ambroziak K., Kołakowski A., Siwek K., Depresja nastolatków. Jak ją rozpozać, zrozumieć i pokonać, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2018
- Catty J. (red.), Krótkoterminowa psychoterapia psychoanalityczna nastolatków z depresją Podręcznik terapeutyczny, Oficyna Ingenium, 2022
TU znajdziesz więcej pozycji dot. psychoterapii młodzieży.
Polecam! Czytajmy dobre książki 🙂
FAQ
Nastolatki, jak każdy z nas, bywają zmęczeni, drażliwi. Normalna staje się też – większa niż dotychczas – izolacja od bliskich i zamykanie się we własnym pokoju. Sygnałem alarmowym, że to choroba, jest trwałość zmiany utrzymująca się ponad 2 tygodnie, rezygnacja z tego, co dotychczas sprawiało przyjemność (np. porzucenie pasji, sportu, znajomych), zmiana nawyków (np. ograniczenie ilości spożywanych pokarmów, zaniedbanie własnego wyglądu, w tym higieny ciała) i zaniedbanie obowiązków (np. zwiększenie nieobecności w szkole i niższych ocen).
To mit – pytanie o myśli samobójcze NIE nasila ryzyka ich popełnienia. Wręcz przeciwnie: otwarcie tego tematu przynosi młodemu człowiekowi ulgę, że ktoś zauważył jego ból. Zapytaj wprost, spokojnym głosem: „Czy w związku z tym, jak bardzo cierpisz, masz myśli o odebraniu sobie życia?”. Jeśli odpowiedź brzmi „tak”, nie panikuj, zachowaj spokój, nie zostawiaj dziecka samego i jak najszybciej skontaktuj się z psychiatrą lub zadzwoń na numety pomocowe.
Nie ma takiej bezpośredniej zależności, ale taka sytuacja powinna być ostrzeżeniem dla najbliższego otoczenia, że dziecko należy otoczyć większą troską i uwagą, ponieważ prawdopodobnie doświadcza kryzysu psychicznego. Samookaleczenia najczęściej służą rozładowaniu napięcia psychicznego i wyjścia odrętwienia.
Depresja jest chorobą świadczacą o tym, że przeciążenie układu nerwowego Twojego syna trwało zbyt długo, że nie radzi sobie obecnie z emocjami i właśnie Ty jesteś mu teraz wyjątkowo potrzebna. Jednak będziesz go wspierała jedynie wtedy, gdy zrozumiesz specyfikę tej choroby, opanujesz wyrzuty sumienia i przestaniesz szukać w sobie winy. Porozmawiaj z rodziną, ze znajomymi, ze spacjalistą o tym jak pomóc swojemu dziecku. W razie potrzeby skonsultuj go u psychiatry, zapisz na psychoterapię.