Dziś O sensie życia V. E. Frankla.
O czym jest ta książka?
W publikacji O sensie życia Viktor Frankl, twórca logoterapii, analizuje ludzkie dążenie do znalezienia znaczenia w egzystencji, szczególnie w obliczu nieuniknionego cierpienia i ograniczeń. Autor stawia tezę, że sens nie jest czymś, co się „odnajduje”, lecz wartością, którą urzeczywistnia się poprzez konkretną postawę życiową, miłość oraz sposób, w jaki znosimy trudności. Książka stanowi egzystencjalny drogowskaz, podkreślający unikatowość ludzkiego doświadczenia oraz odpowiedzialność za każdą chwilę życia, traktowaną jako niepowtarzalną szansę na spełnienie.
Z mojej perspektywy…
Sięgnięcie po tę książkę po lekturze prac psychoanalitycznych było dla mnie ciekawym, niemal odświeżającym doświadczeniem. W świecie, w którym zazwyczaj pracujemy z mechanizmami obronnymi, popędami i patologią, Frankl przypomina o innym, równie istotnym wymiarze człowieczeństwa – o zdolności do nadawania sensu nawet w obliczu największych ograniczeń. Najbardziej uderzyło mnie w tej książce przejście od pytania „czego ja oczekuję od życia?” do „czego życie oczekuje ode mnie?”. To radykalna zmiana perspektywy. Frankl niezwykle trafnie zauważa, że nasze wartości nie wyczerpują się w działaniu czy kochaniu – one krystalizują się w postawie, jaką przyjmujemy wobec cierpienia, którego nie da się już uniknąć. To dla mnie bardzo ważne przypomnienie, że nawet tam, gdzie kończą się możliwości zmiany zewnętrznej sytuacji, człowiek zachowuje ostatnią z wolności: wolność wyboru sposobu, w jaki przyjmie to, co nieuchronne. Szczególnie bliska jest mi idea, że każde ludzkie cierpienie jest unikatowe i nieporównywalne. W mojej pracy widzę, jak często pacjenci próbują wartościować swój ból, porównując go do „standardów” innych ludzi, co tylko pogłębia ich poczucie wyobcowania. Frankl uczy szacunku do tej niepowtarzalności – cierpienie jest tak autentyczne, jak autentyczny jest człowiek, który je przeżywa. Koncepcja „imperatywu kategorycznego” Frankla – by żyć tak, jakbyśmy przeżywali życie po raz drugi, przy czym za pierwszym razem popełniliśmy te same błędy, które teraz możemy naprawić – jest dla mnie ćwiczeniem z odpowiedzialności. Nie jest to łatwa lektura, bo nie obiecuje ulgi w cierpieniu, ale daje coś znacznie cenniejszego: wiarę w to, że nasze życie, niezależnie od warunków, w jakich się toczy, może być spełnione. To lektura, która pozwala mi spojrzeć na moich pacjentów nie tylko przez pryzmat ich deficytów, ale przez pryzmat ich ukrytego potencjału do bycia „sensotwórczymi” istotami.
Viktor Emil Frankl (1905-97) był austriackim neurologiem, filozofem i psychiatrą, pracownikiem naukowym Uniwersytetu w Wiedniu. Został uhonorowany Wielkim Złoty Medalem z Gwiazdą za zasługi dla Republiki Austrii. Książka „O sensie życia” została przetłumaczona na wiele języków i sprzedana na całym świecie w milionach egzemplarzy.
Czynnie nadajemy sens życiu, ale czynimy tak również, kochając – i cierpiąc. W tym bowiem jaką postawę przyjmuje człowiek wobec ograniczenia swoich możliwości życiowych, o ile dotyka ono właśnie działania i kochania, jak zachowuje się wobec tego ograniczenia i jak w warunkach tego ograniczenia przyjmuje cierpienie – w tym wszystkim człowiek może jeszcze urzeczywistniać wartości.
A zatem to, jaką postawę przyjmujemy wobec trudności, ukazuje, kim jesteśmy, i także w ten sposób życie może sensownie się spełnić.
(s. 46)
Istnieje bowiem pewien rodzaj imperatywu kategorycznego, czyli zasada „postępuj tak, jak…” – formalnie podobna do znanej maksymy Kanta – która to zasada winna brzmieć mniej więcej tak: „Ż y j t a k, j a k b y ś ż y ł p o r a z d r u g i i z a p i e r w s z y m r a z e m p o s t ą p i ł r ó w n i e n i e w ł a ś c i w i e, j a k z a m i e r z a s z p o s t ą p i ć t e r a z!”.
(s. 56)
[…] nie da się porównać żadnego ludzkiego cierpienia z innym cierpieniem, ponieważ do jego istoty należy to, że jest ono cierpieniem danego człowieka, że jest j e g o cierpieniem – a „wielkość” tego cierpienia zależy wyłącznie od cierpiącego, czyli od tego człowieka; równie unikatowe i niepowtarzalne jak każdy człowiek jest także samotne cierpienie każdego człowieka.
(s. 127)
SPIS TREŚCI
Wstęp – Joachim Bauer
Nota edytorska
O sensie i wartości życia I
O sensie życia II
Experimentum crucis
Posłowie – Franz Vesely
Przypisy
O Viktorze E. Franklu
Inne dzieła Viktora E. Frankla
Instytut Viktora Frankla
Podziękowania
Frankl V. E., O sensie życia, Wydawnictwo Czarna Owca, 2022