Z okładki
Francuscy badacze – psychoanalityk Jean Laplanche (1924–2012) i filozof Jean-Bertrand Pontalis (1924–2013) stworzyli w latach sześćdziesiątych XX wieku ten słownik, który okazał się wielkim sukcesem: sprzedano go we Francji ponad dwieście tysięcy egzemplarzy, przetłumaczono na kilkanaście języków. Około trzystu obszernie objaśnionych haseł oddaje konceptualizację psychoanalizy głęboko przemyślaną i syntetycznie ujętą. Hasła przedstawiają genezę i ewolucję poszczególnych pojęć u twórcy psychoanalizy, Sigmunda Freuda (1856–1939), i jego kontynuatorów. Dzieło Laplanche’a i Pontalisa można z powodzeniem nazwać autorskim, pisanym z określonej perspektywy, w atmosferze rzuconego w latach pięćdziesiątych przez Jacques’a Lacana hasła „z powrotem do Freuda”. Nie jest to słownik w ścisłym sensie ani encyklopedia, lecz raczej zbiór mini-esejów podejmujących także dyskusję z omawianym konceptem, pokazujących jego zalety i słabości. Taki opis pojęć od strony ich historii, struktury i problematyki nie zastąpi lektury źródłowych tekstów, lecz może posłużyć za intelektualną mapę, która ułatwi poruszanie się po – wiadomo, kontrowersyjnym i grząskim – terytorium psychoanalizy. Szerokie podejście do haseł – i historyczne, i krytyczne – sprawi, że to kompendium pomoże zarówno początkującym, jak i zaawansowanym czytelnikom w poznawaniu „tajników” psychoanalizy – mimo wszystko jakże intrygującego zjawiska wśród nauk i praktyk współczesnego świata.
O czym jest ta książka?
Słownik psychoanalizy autorstwa Jean-Laplanche’a i Jean-Bertranda Pontalisa to jedno z najważniejszych i najbardziej cenionych opracowań leksykograficznych w historii tej dziedziny. Publikacja zawiera szczegółowe definicje, historię powstawania oraz analizę kluczowych pojęć freudowskich, takich jak nieświadomość, mechanizmy obronne, przeniesienie czy popęd. Autorzy nie tylko wyjaśniają znaczenie poszczególnych terminów, ale także pokazują ich ewolucję w dziełach Freuda oraz wzajemne powiązania w obrębie teorii psychoanalitycznej.
Z mojej perspektywy…
Książka ta jest niezastąpionym narzędziem w codziennej praktyce, pozwalającym na precyzyjne zrozumienie i rozróżnienie podstawowych pojęć psychoanalitycznych. Pomaga dotrzeć do źródłowego znaczenia terminów, które często w języku potocznym ulegają spłyceniu lub zniekształceniu. Lektura ta uczy rygoru teoretycznego i ułatwia precyzyjne nazywanie zjawisk obserwowanych w gabinecie oraz w literaturze klinicznej.
Sięgam po tę pozycję często i zazwyczaj wciąga mnie bardziej, niż zakładam, głównie na rozbudowaną formę wyjaśniania pojęć.
Poniżej kilka cytatów na zachętę korzystania z tego niezwykłego słownika:
O AMBIWALENCJI:
Jednoczesne występowanie przeciwstawnych tendencji, postaw i uczuć, zwłaszcza miłości i nienawiści, w relacji do tego samego obiektu
(s. 43)
O KOMPLEKSIE EDYPA:
Zorganizowany zespół miłosnych i wrogich pragnień, jakie żywi dziecko do swych rodziców. W formie zwanej pozytywną (prostą) kompleks ten przedstawia się tak, jak w historii Króla Edypa: pragnienie śmierci rywala, którym jest postać rodzica tej samej płci, i pragnienie seksualne wobec postaci płci przeciwnej. W formie negatywnej przedstawia się odwrotnie: miłość do rodzica tej samej płci i zazdrosna nienawiść wobec rodzica płci przeciwnej. Obie te formy można odnaleźć na różnych poziomach w tzw. całościowej formie kompleksu Edypa.
(s. 241)
O SUPEREGO -> NAD-JA:
Jedna z instancji osobowości opisana przez Sigmunda Freuda w drugiej teorii aparatu psychicznego: rola Nad-Ja jest porównywana do roli sędziego lub cenzora wobec Ja. Jako funkcje Nad-Ja Freud traktował sumienie, samoobserwację, tworzenie ideałów.
W klasycznym ujęciu Nad-Ja traktuje się jako spadkobiercę kompleksu Edypa; tworzy się ono przez interioryzację nakazów i zakazów rodzicielskich.
(s. 298, 634)
Laplanche J., Pontalis J. B., Słownik psychoanalizy, Wydawnictwo Aletheia, 2023