O czym jest ta książka?
Współtworzenie zmiany. Skuteczne techniki terapii psychodynamicznej Jona Fredericksona to jedna z najważniejszych współczesnych pozycji dla praktyków nurtu psychodynamicznego, a w szczególności dla terapeutów pracujących w nurcie intensywnej krótkoterminowej terapii psychodynamicznej (ISTDP). Frederickson w sposób niezwykle klarowny i metodyczny pokazuje, jak „współtworzyć” zmianę w gabinecie, aktywnie pracując z oporem i lękiem pacjenta. Autor odchodzi od roli terapeuty jako pasywnego obserwatora, proponując podejście oparte na ścisłej współpracy (przymierzu) w celu identyfikacji i przeżycia stłumionych uczuć. Książka zawiera mnóstwo konkretnych przykładów dialogów terapeutycznych, które ilustrują, jak krok po kroku pomagać pacjentowi w przełamywaniu mechanizmów obronnych, które blokują jego rozwój i powodują cierpienie.
Z mojej perspektywy…
Ta książka to dla mnie „warsztatowy fundament”. Jeśli czuję, że moja praca z pacjentem „utknęła w miejscu” – że rozmawiamy o wielu rzeczach, ale nic realnie się nie zmienia – sięgam właśnie po Fredericksona. Najbardziej cenię w niej to, że nie pozwala mi na chowanie się za bezpiecznymi interpretacjami. Uczy bycia „obecnym” w relacji, zauważania najdrobniejszych sygnałów lęku w ciele pacjenta i reagowania na nie w czasie rzeczywistym.
Książka przydaje mi się szczególnie w pracy z pacjentami, którzy mają trudność z przeżywaniem emocji lub używają intelektualizacji jako bariery przed bliskością. To lektura, która zmienia sposób, w jaki słucham – nie tylko tego, co pacjent mówi, ale przede wszystkim jak reaguje na moją obecność i na konfrontację z własnymi uczuciami. Jest wymagającą, ale też niezwykle satysfakcjonującą „instrukcją obsługi” procesu zmiany terapeutycznej.
Polecam całość i poniższe cytaty!
[…] wielu pacjentów z wysokim poziomem lęku wcale go nie dostrzega. Jako dzieci nauczyli się ignorować swój lęk, jeśli stawał się przyczyną niepokoju rodziców. Ignorowanie uczuć i lęku było działaniem przystosowawczym w przeszłości, ale dziś już takim nie jest. Ignorowanie to pewna droga do tego, by lęk pozostał nieunormowany.
(s. 73)
Afekty projekcyjne to uczucia będące wynikiem działania mechanizmu obronnego lub jako taki funkcjonujące. Pacjenci z kontinuum kruchości ego cierpią z powodu przytłaczających uczuć, które są wynikiem działania regresyjnych mechanizmów obronnych. Projekcja zalewa ich falą lęku projekcyjnego. Za sprawą obronnej płaczliwości przytłacza ich depresja. Eksternalizacja u osób impulsywnych lub paranoidalnych wywołuje nieustający gniew.
(s. 361)
Zdrowe poczucie winy wywodzi się z naszej miłości do innych. Samokaranie natomiast jest mechanizmem obronnym skierowanym przeciwko poczuciu winy. Zamiast wyciągać rękę do osoby, którą się skrzywdziło, można ujawniać światu swój akt samokarania. Wówczas winowajca mówi, jak „okropnie” się czuje i jakie to czyni sobie wyrzuty. Zamiast naprawić relację, prosi poszkodowanego, żeby mu pomógł i go zmienił. „Skrzywdziłem cię, więc mnie pociesz!”.
Wstyd może również zapobiegać poczuciu winy. Zdrowy wstyd sygnalizuje, że ponieśliśmy porażkę w zakresie spełnienia naszych własnych standardów i mobilizuje do działania z nimi zgodnego. Jeśli nie naprawiamy zewnętrznej relacji, niezdrowy wstyd blokuje doświadczenie zdrowego wstydu i zadośćuczynienie. Zawstydzamy siebie zamiast ujawnić swój wstydliwy czyn przed innymi i naprawić wyrządzoną szkodę.
Uczucie „winy” także ma pewną funkcję obronną. Pacjenci, którzy mówią: „Czuję się taki winny”, często przyjmują postawę braku odpowiedzialności. „Dopóki czuję się winna, nie muszę naprawiać szkód, które wyrządziłam. Nie muszę reagować na jej ból”> Stwierdzenia: „Czuję się taka winna” moze zastąpić prawdziwe samozadośćuczynienie.
(s. 418-419)
Pacjent, który używa charakterologicznego mechanizmu obronnego, czyni sobie to samo, co uczyniono mu w przeszłości. Jeżeli rodzic ignorował jego uczucia lub dewaluował jego osobę, on także ignoruje swoje uczucia i dewaluuje siebie. Odgrywając relację z przeszłości, pacjent odsuwa od siebie uczucia i pragnienia pojawiające się podczas terapii. […] Charakterologiczne mechanizmy obronne częściej ujawniają się w cechach charakteru pacjenta i jego zachowaniu niewerbalnym niż w występujących u niego skojarzeniach.
[…] Tak więc każdy charakterologiczny mechanizm obronny ujawnia historię cierpień pacjenta. […]
Charakterologiczny mechanizm obronny przejawia się w tym, jaki pacjent jest w kontakcie z terapeutą: w jaki sposób się zachowuje i nawiązuje relacje.
(s. 436)
SPIS TREŚCI
Część I. Ustalenie obszaru zainteresowania w terapii
1. Uczucia- na nich koncentrujemy się w terapii
2. Lęk- pierwszy objazd omijający uczucia
3. Mechanizmy obronne- drugi objazd omijający uczucia
4. Taktyczne i represyjne mechanizmy obronne
5. Psychodiagnoza- współtworzenie obszaru zainteresowania w terapii
6. Wywiad- współtworzenie świadomego przymierza terapeutycznego
Część II. Budowanie kompetencji u pacjentów z kruchym ego
7. Leczenie kruchości ego, depresji i somatyzacji
8. Budowanie umiejętności samoobserwacji
9. Regresyjne mechanizmy obronne
10. Afekty obronne
Część III. Pomaganie pacjentom przejawiającym duży opór
11. Patologia superego
12. Patologia superego- charakterologiczne mechanizmy obronne
13. Patologia superego- opór przeniesieniowy
14. Przebicie się do nieświadomości
15. Konsolidacja
16. Wnioski
Bibliografia
Indeks
Frederickson J., Współtworzenie zmiany. Skuteczne techniki terapii psychodynamicznej, Wydawnictwo Harmonia, 2014