Żyjemy w pośpiechu, przeciążeni bodźcami i nie zauważamy tego, co nas osłabia, ogranicza, zabiera godność, wiarę w siebie, pozbawia swobody i zaufania. Stąd moja myśl o zatrzymywaniu się, by w odpowiednim czasie dostrzegać CZERWONE FLAGI i odpowiednio na nie reagować.
Dziś będzie ogólnie, teoretycznie, by uporząkować pojęcia, ale następne środowe wpisy będą zawierały już przykłady, tak by łatwiej było Wam zauważać w nich siebie lub bliskie sobie osoby i dzięki temu rozpocząć własne zmiany.
Czasami w relacjach pojawiają się sytuacje, które budzą wewnętrzny niepokój, choć trudno je jednoznacznie nazwać. Zanim relacja zacznie ranić, wysyła subtelne sygnały ostrzegawcze – tytułowe CZERWONE FLAGI. Ten cykl powstał po to, aby w uporządkowany i bezpieczny sposób przyjrzeć się mechanizmom destrukcyjnym w relacjach.
Dzisiaj rozpoczynamy pierwszą część o tym CZYM JEST PRZEMOC?, która stanowi merytoryczne wprowadzenie do całego cyklu i ogólnie porusza szeroki temat przemocy.
Czym jest przemoc?
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje przemoc jako „zamierzone postępowanie lub
użycie siły fizycznej przeciw komuś innemu, innej osobie, grupie lub społeczności, które powoduje
doznanie obrażeń, zgonu, szkód psychicznych, uniemożliwienie rozwoju lub narażenie zdrowia”.
Cechy przemocy
- Brak symetrii i nierównowaga sił: przemoc nie jest konfliktem dwóch równorzędnych stron, lecz sytuacją, w której jedna osoba systematycznie zyskuje przewagę i kontrolę kosztem drugiej.
- Cykl i nawracający wzorzec: zachowania przemocowe nie są jednorazowymi wypadkami przy pracy czy chwilowym brakiem cierpliwości, lecz powtarzalnym schematem.
- Przekraczanie granic i naruszanie autonomii: stopniowe oswajanie z zachowaniami, które na początku wydawały się niedopuszczalne, a z czasem stają się „normą”.
- Odpowiedzialność i wina: skłonność sprawcy do odwracania ról, zrzucania odpowiedzialności na drugą stronę oraz manipulowania faktami.
Podstawowe rodzaje przemocy
- Przemoc fizyczna: Działania naruszające integralność cielesną, takie jak popychanie, szarpanie, bicie czy ograniczanie swobody ruchu.
- Przemoc psychiczna: Zachowania godzące w godność i stan psychiczny, w tym stała krytyka, poniżanie, ośmieszanie, groźby oraz szantaż emocjonalny.
- Przemoc ekonomiczna: Ograniczanie dostępu do środków finansowych, kontrolowanie wydatków, uniemożliwianie podjęcia pracy lub zaciąganie zobowiązań na szkodę drugiej osoby.
- Przemoc seksualna: Wymuszanie niechcianych zachowań seksualnych, dotykanie bez zgody oraz gwałt.
Formy przemocy
- Jawna – widoczna, bezpośrednia, np. agresja fizyczna
- Ukryta – subtelna, trudniejsza do uchwycenia, np. karanie ciszą
Kontekst relacyjny
Ze względu na środowisko występowania
- Przemoc domowa
- Przemoc rówieśnicza
- Przemoc w miejscu pracy
- Przemoc instytucjonalna
Przemoc wg tożsamości ofiary
- Przemoc wobec kobiet
- Przemoc wobec mężczyzn
- Przemoc wobec dzieci
- Przemoc rówieśnicza
- Przemoc wobec siebie
Przemoc wobec dzieci
- Przemoc fizyczna
- Przemoc psychiczna
- Zaniedbanie
- Wykorzystywanie seksualne
- Przemoc ekonomiczna
- Cyberprzemoc
Fazy przemocy
[Zbadane i nazwane przez Lenore E. Walker cyklem przemocy]
- Faza narastającego napięcia
- Faza ostrej przemocy
- Faza miodowego miesiąca
Konsekwencje przemocy
Skutki fizyczne
- Urazy ciała: siniaki, rany, złamania, oparzenia oraz uszkodzenia narządów wewnętrznych.
- Ból i chroniczne dolegliwości: stałe napięcie mięśni, bóle głowy, problemy z ukrwieniem czy trawieniem.
- Problemy ze zdrowiem: choroba wrzodowa, nadciśnienie tętnicze i osłabienie odporności organizmu.
Skutki psychiczne
- Stres pourazowy (PTSD): lęki, nawracające wspomnienia traumy, tzw. flashbacki oraz bezsenność.
- Obniżona samoocena: poczucie winy, wstyd, utrata wiary we własne siły i poczucie własnej godności.
- Stan czujności: nieustanne napięcie, wyczekiwanie zagrożenia i brak zdolności do relaksu.
- Depresja: apatia, przygnębienie, a w skrajnych przypadkach myśli rezygnacyjne.
Skutki społeczne
- Izolacja: wycofywanie się z relacji z rodziną i przyjaciółmi z powodu wstydu lub zakazu oprawcy.
- Utrata zaufania: trudności w budowaniu bliskich i bezpiecznych relacji z innymi ludźmi.
- Problemy w pracy lub szkole: spadek koncentracji, absencje i trudności w wykonywaniu codziennych obowiązków.
Pytania do CIEBIE:
- Jak definiujesz przemoc i gdzie stawiasz granicę między zwykłym konfliktem, trudną rozmową a przekroczeniem godności, po którym nie ma już powrotu?
- Zastanów się, czy Twoja definicja przemocy nie jest zbyt wąska i czy nie usprawiedliwiasz zachowań innych ludzi tylko dlatego, że nie doszło do agresji fizycznej.
- Jakie rodzaje przemocy – poza oczywistą przemocą fizyczną i psychiczną – rozpoznajesz w swoim otoczeniu i czy zdajesz sobie sprawę, że doświadczasz np. przemocy ekonomicznej, cyfrowej, seksualnej lub instytucjonalnej?
- Pomyśl, czy ktoś nie kontroluje Twoich pieniędzy, nie ogranicza dostępu do technologii, nie narusza Twojej intymności lub nie wykorzystuje swojej pozycji w pracy lub urzędzie, by zmusić Cię do uległości.
- Które środowisko w Twoim życiu okazało się najbardziej niszczące: czy były to doświadczenia przemocy domowej w dzieciństwie, rówieśniczej w szkole, toksycznej relacji partnerskiej, czy może bezwzględny mobbing w obecnym miejscu pracy lub nauki?
- Przeanalizuj swoją przeszłość i teraźniejszość – zauważ, czy schematy, z którymi się zmagasz, to powtarzający się wzorzec w konkretnym obszarze, czy towarzyszą Ci na każdym etapie życia.
- Czy to, czego doświadczasz, dzieje się za zamkniętymi drzwiami i w całkowitej ciszy, czy potrafisz głośno nazwać ten stan i szukasz dla siebie ratunku?
- Zastanów się, czy Twoja codzienność to ukrywanie problemu przed światem, duszenie wszystkiego w sobie i szukanie jedynie cichej ulgi w żalach, czy masz wokół siebie kogoś, komu odważyłeś/aś się powiedzieć prawdę.
- Czy kiedykolwiek – nawet w akcie bezsilności, obrony lub frustracji – złapałeś/aś się na tym, że sam/a stosujesz przemoc wobec innych, powtarzając mechanizmy, które tak bardzo ranią Ciebie?
- Spójrz na swoje własne działania z całkowitą szczerością: czy Twoja potrzeba kontroli, krzyk, milczenie lub manipulacja nie sprawiają, że to Ty stajesz się źródłem cierpienia dla ludzi w Twoim otoczeniu?
- Czy w momentach, gdy czułeś, że sytuacja Cię przerasta i tracisz grunt pod nogami, potrafiłeś/aś sięgnąć po profesjonalną pomoc z zewnątrz?
- Pomyśl, co Cię powstrzymuje przed wykonaniem telefonu do zaufanej instytucji, terapeuty lub linii wsparcia i czy samotne radzenie sobie z tym ciężarem nie jest największym dowodem na to, jak głęboko wrosła w Twoje życie przemoc.