Potrafimy mentalizować siebie i innych ze względu na zasadnicze podobieństwo umysłowości (like mindedness).
(s. 61)
Mentalizowanie to w największym skrócie p r z e c h o w y w a n i e (obrazu) umysłu w umyśle (holding mind in mind).
(s. 27)
Rzucając nowe światło na proces rozwoju mentalizowania Fonagy i Target […] wyodrębnili dwa tryby doświadczenia, które w ostatecznym rozrachunku ulegają scaleniu w trybie mentalizowania: tryb „równoważności” psychicznej i tryb doświadczenia „na niby”. W razie problemów z mentalizowaniem ludzie zwykle cofają się ku jednemu z tych trybów (trzecim trybem przedmentalizacyjnym jest tryb teleologiczny.
(s. 142)
Tryby doświadczenia na podstawie tabeli 3.4. (s. 143)
Tryb „równoważności” psychicznej
- świat = umysł;
- reprezentacje psychiczne nie są odróżniane od zewnętrznej rzeczywistości, którą reprezentują;
- stany umysłu są więc przeżywane jako rzeczywiste – jak w marzeniach sennych, wspomnieniach czy urojeniach paranoicznych
Tryb doświadczenia „na niby”
- stany psychiczne są odróżniane od świata zewnętrznego, ale wydają się nierzeczywiste w tym sensie, że nie są zakorzenione w rzeczywistości (lub nie mają z nią związku)
Tryb teologiczny
- stany psychiczne takie jak potrzeby i emocje zostają wyrażone w działaniu
- liczą się tylko działania i ich namacalne skutki – nie słowa
Tryb mentalizowania
- działania są interpretowane w świetle stanów psychicznych (w podobieństwie do trybu teleologicznego0, a stany psychiczne nie wydają się ani przesadnie rzeczywiste, ani nierzeczywiste – uznaje się je raczej za przejawy różnych punktów widzenia rzeczywistości (w przeciwieństwie do trybów „równoważności” psychicznej i doświadczenia „na niby)
W t r y b i e „r ó w n o w a ż n o ś c i” p s y c h i c z n e j bardzo małe dziecko zrównuje świat wewnętrzny ze światem zewnętrznym: świat jest taki, jakim przedstawia go umysł; nie da się wygenerować odmiennej perspektywy. Utożsamiając pozory z rzeczywistością, dzieci poniżej czwartego roku życia nie wiedzą, że gąbka w kształcie kamienia jest gąbką, chociaż wygląda jak kamień […]. Dlatego najmłodsze dzieci często borykają się z lękiem budzony, przez wytwory ich wyobraźni: skoro m y ś l ą, że w szafie jest potwór, to w szafie j e s t potwór (świat = umysł). Nie potrafią zrozumieć, że zjawiska psychiczne, takie jak myśli, wiedza, wyobraźnia czy marzenia są wytworami mózgu i umysłu […].
(s. 143-144)
Tryb doświadczenia „na niby” uwalnia dzieci ze schematów równoważności psychicznej […]: podczas zabawy następuje oddzielenie rzeczywistości wewnętrznej od świata zewnętrznego […], ale dzieci nie tracą świadomości, że ich doświadczenie nie odzwierciedla zewnętrznej rzeczywistości […].
(s. 143)
[…] scalanie trybów „równoważności” psychicznej i doświadczenia „na niby” w trybie mentalizowania nie spycha ich w niebyt; starsze dzieci i dorośli mogą niejednokrotnie ulegać regresji i powracać do jednego z nich. Poza tym wszyscy niemal codziennie cofamy się do trybu „równoważności” psychicznej (świat = umysł) wtedy, kiedy śpimy lub marzymy.
(s. 144)
[…] tryb t e o l o g i c z n y na zawsze pozostaje trzecią możliwością regresji, kiedy stany psychiczne w rodzaju pragnień i afektów muszą zostać wyrażone w działaniu […]. Nie potrafiąc zmentalizować własnych emocji, pacjent z rozpoznaniem zaburzeń osobowości z pogranicza okalecza siebie i pokazuje zakrwawione ręce, aby działaniem wyrazić to, czego nie potrafi nazwać słowami.
(s. 144)
[…] styl przywiązania stwarza klimat w relacji, który sprzyja i n t e r a k c j o m związanym z mentalizowaniem.
(s. 150)
Porażki w procesie mentalizacji leżą u sedna urazu w dwóch wymiarach: po pierwsze, traumatyzująca figura przywiązania nie mentalizuje dziecka, po drugie, dziecko – z powodu braku osoby, która przechowywałaby we własnym umyśle obraz jego umysłu – nie potrafi mentalizować traumatycznych doświadczeń w najbliższej relacji. Brakuje mu więc podstawowych narzędzi do radzenia sobie z długotrwałym stresem.
(s. 334)
SPIS TREŚCI
O autorach
Przedmowa
Wstęp
- Wprowadzenie
CZĘŚĆ I: ZROZUMIEĆ POJĘCIE MENTALIZOWANIA
2. Mentalizowanie
3. Rozwój
4. Neurobiologia
CZĘŚĆ II: MENTALIZOWANIE W PRAKTYCE
5. Sztuka mentalizowania
6. Interwencje ukierunkowane na mentalizowanie
7. Leczenie urazu przywiązaniowego
8. Terapia rodziców i rodzin
9. Zaburzenia osobowości z pogranicza
10. Psychoedukacja
DODATEK: Co to jest mentalizowanie i czemu ma służyć?
11. Systemy społeczne
Epilog
Słownik terminów
Bibliografia
Zalecane lektury
Indeks
Allen J. G., Fonagy P., Bateman A. W., Mentalizowanie w praktyce klinicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2014