O czym jest ta książka?
Znaczenie miłości. Jak uczucia wpływają na rozwój mózgu, książka Sue Gerhardt to fascynujący, pionierski w popularnonaukowej literaturze przekaz z zakresu neurobiologii, psychoterapii i teorii przywiązania. Pokazuje, jak fundamentalny wpływ na kształtowanie się ludzkiego mózgu mają wczesne relacje emocjonalne z opiekunami. Autorka wyjaśnia, w jaki sposób czułość, uważność i miłość (lub ich bolesny brak) fizycznie rzeźbią układy nerwowe niemowlęcia, determinując jego późniejszą zdolność do samoregulacji, radzenia sobie ze stresem, budowania bliskich więzi czy odczuwania empatii. Gerhardt udowadnia, że biologia człowieka nie działa w oderwaniu od środowiska, a miłość dosłownie buduje biochemiczny fundament naszego zdrowia psychicznego.
O autorce
Sue Gerhardt prowadzi prywatną praktykę psychoterapii psychoanalitycznej od 1997 roku. Jest również współzałożycielką Oxford Parent Infant Project (OXPIP), pionierskiej instytucji charytatywnej, która obecnie zapewnia pomoc psychoterapeutyczną setkom rodziców i dzieci w hrabstwie Oxfordshire, stanowiąc również prototyp wielu podobnych organizacji w całym kraju. Jest także autorką The Selfish Society (2010).
Z mojej perspektywy…
To niezwykle poruszająca i otwierająca oczy lektura, która dosłownie rewolucjonizuje rozumienie tego, skąd biorą się nasze dorosłe lęki, depresje czy trudności w relacjach. Autorka w niezwykle ciepły, a zarazem naukowo rzetelny sposób pokazuje, że emocjonalne zaniedbanie lub brak dostrojenia w dzieciństwie zostawiają trwały ślad w ciele i mózgu, ale zarazem – dzięki świadomej relacji i terapii – dają się leczyć. To pozycja obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, jak głęboko jesteśmy istotami społecznymi i jak potężną, uzdrawiającą siłę ma po prostu bezpieczna, ciepła obecność drugiego człowieka, ta w rodzinie, w środowisku szkolnym czy zawodowym i w innych miejscach, w których cumujemy stale lub na dłużej.
Wpływ wczesnego maltretowania oraz zaniedbania na mózg dziecka przypomina inne formy stresu; takie doświadczenia uwrażliwiają reakcje na stres i wywołują wydzielanie dużej ilości kortykoliberyny oraz kortyzolu. Traumatyczne doświadczenia wczesnego dzieciństwa, takie jak deprywacja macierzyńska, która jest niezwykle stresującym przeżyciem dla zależnych dzieci, mogą również wpływać na emocjonalne obwody mózgu, ograniczając szybko rozwijający system połączeń między korą okołooczodołową, przednią częścią zakrętu obręczy i ciałem migdałowatym przez podwzgórze – system, który jest w stanie powstrzymać impulsywne ciało migdałowate. Doświadczenia takie mogą również naruszyć równowagę między serotoniną i dopaminą w korze okołoczołowej oraz w przedniej części zakrętu obręczy. W rzeczywistości wydaje się, że wpływają one na ogólną objętość mózgu, zwłaszcza na rozmiar kory przedczołowej. Im wcześniej dziecko jest krzywdzone lub zaniedbywane, tym mniejsza jest objętość jego mózgu, w szczególności kory przedczołowej, która odgrywa tak istotną rolę w kontrolowaniu i łagodzeniu gwałtowniejszych reakcji na strach ciała migdałowatego.
Mózg dziecka jest najbardziej wrażliwy na stres w momencie jest najbardziej intensywnego rozwoju. Okres, w którym obszar mózgu staje się metabolicznie aktywny, to ten, w którym ma on największy wpływ na repertuar zachowań jednostki. Wydaje się więc bardzo prawdopodobne, że uraz psychiczny wywiera największy wpływ na reakcje stresowe w momencie ich rozwoju – do 3. roku życia. […] Ogólnie rzecz biorąc, stres we wczesnym okresie życia może doprowadzić do znacznego upośledzenia zdolności jednostki do reagowania na stres w przyszłości.
(s. 165-166)
[…] najważniejszą kwestią, która łączy osoby w spektrum narcystycznym, może być upokorzenie. […] objawy narcyzmu są głownie wynikiem słabej regulacji uczucia wstydu.
(s. 176)
Osoby, które nie posiadają poczucia własnej wartości i umiejętności odpowiedniej samoregulacji, mogą stać się bardzo egocentryczne w życiu dorosłym. Bez skutecznego i odpowiednio wyposażonego systemu emocjonalnego nie potrafią zachowywać się elastycznie lub reagować na potrzeby innych. Są to zwykle ludzie niepodatni na zmiany, którzy próbują sobie radzić bez pomocy innych osób lub też wręć przeciwnie – zbytnio się na nich opierają.
(s. 109)
SPIS TREŚCI
Przedmowa Steve’a Biddulpha
Podziękowania
Wprowadzenie do wydania drugiego
Część I
Fundamenty: niemowlę i jego mózg
1. Zanim je poznamy
2. Powrót do początków
3. Rozwój mózgu
4. Destrukcyjny kortyzol
Wnioski do części I
Część II
Kruche fundamenty i ich konsekwencje
5. Zagłuszanie uczuć. Związek między wczesną regulacją emocjonalną a układem odpornościowym
6. Dziecko melancholiczne. Jak wczesne doświadczenie może zmienić chemię mózgu, prowadząc do depresji w dorosłym życiu
7. Aktywna krzywda. Związek między urazem psychicznym w wieku niemowlęcym i w wieku dorosłym
8. Udręka. Związek między zaburzeniami osobowości a wczesnym doświadczeniem
9. Pierwotna wina. Wpływ surowego traktowania dzieci na brak uczucia empatii wobec innych ludzi
Część III
Zbyt wiele informacji, za mało rozwiązań. Gdzie nas to zaprowadzi?
10. „Kiedy wszystko inne zawiedzie, przytul misia”. Naprawianie szkody
11. Narodziny przyszłości
Bibliografia
Indeks
Gerhardt S., Znaczenie miłości. Jak uczucia wpływają na rozwój mózgu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016