O czym jest ta książka?
Zaburzenia dysocjacyjne po traumie. Trening umiejętności. Podręcznik pacjenta i terapeuty, Suzette Boon, Kathy Steele, Onno van der Hart to absolutna klasyka w pracy z pacjentami doświadczającymi skutków złożonej traumy. Autorki, uznane ekspertki w dziedzinie dysocjacji, stworzyły kompleksowy program treningu umiejętności, oparty na modelu strukturalnej dysocjacji osobowości.
Książka jest podzielona na dwie części: jedna stanowi wsparcie dla osoby w terapii, druga jest przewodnikiem dla terapeuty prowadzącego proces.
Kluczowe zagadnienia obejmują:
Zrozumienie mechanizmu dysocjacji:
- Wyjaśnienie, dlaczego umysł w obliczu traumy „rozszczepia się”, aby przetrwać, oraz jakie są tego długofalowe konsekwencje.
- Stabilizacja: Skupienie się na budowaniu podstawowych umiejętności samoregulacji, radzenia sobie z flashbackami, „odcięciem” (derealizacją/depersonalizacją) oraz trudnymi emocjami.
- Budowanie bezpieczeństwa: Konkretne techniki „tu i teraz”, które pomagają pacjentowi odzyskać poczucie wpływu na własne ciało i umysł.
- Praca z częściami osobowości: Nauka rozpoznawania różnych „części” siebie, co jest kluczowe w procesie integrowania doświadczeń traumatycznych.
Z mojej perspektywy…
Dla mnie ta książka jest „niezbędnikiem bezpieczeństwa”. W pracy z pacjentami po traumie najważniejsze jest dla mnie to, aby gabinet był miejscem przewidywalnym i bezpiecznym, a ta publikacja dostarcza mi gotowych, sprawdzonych narzędzi, które mogę zaproponować pacjentowi już na początku drogi. Najbardziej cenię w niej podejście „psychoedukacyjne” – to, że pacjent otrzymuje jasne, przejrzyste wyjaśnienia tego, co się z nim dzieje. Dzięki temu zmniejsza się poziom lęku przed własnymi objawami, które dla wielu osób są przerażające i niezrozumiałe. Ta książka przydaje mi się w sytuacjach, gdy czuję, że pacjent jest „zalewany” emocjami i potrzebuje konkretnego planu działania, aby odzyskać stabilność. To nie jest lektura do „przeczytania od deski do deski”, ale raczej praktyczny podręcznik, który leży u mnie pod ręką i do którego często sięgam, by wspólnie z pacjentem opracować techniki radzenia sobie w kryzysowych momentach między sesjami.
Polecam lekturę, a na zachętę kilka cytatów poniżej.
Jakie są objawy PTSD?
Podstawowe objawy PTSD dzielą się na trzy główne grupy:
- Intruzje (wdzieranie się się) traumatycznych doświadczeń (np. flashbacki, koszmary senne).
- Unikanie, odrętwienie i obojętność.
- Hiperpobudzenie (odruch wzdrygnięcia, niepokój, lęk, wzburzenie).
(s. 62)
Szczególne problemy z okazywaniem zaufania innym ludziom mają te osoby, nad którymi w dzieciństwie wielokrotnie się znęcano, porzucano je lub zdradzano. Nieufność bardzo utrudnia zawieranie przyjaźni oraz upośledza zdolność rozróżniania dobrych i złych intencji u innych osób. Niektóre części osobowości mogą nie ufać nikomu, podczas gdy inne są niekiedy tak bezbronne i potrzebujące, że nie zwracają uwagi na sygnały, iż dana osoba może nie być godna zaufania.
(s. 72)
Jeżeli dzieci dorastają w kochających rodzinach, są przez nie chwalone na każdym etapie rozwoju, to pomaga im osiągnąć zdrowe poczucie dumy. W przypadku dzieci dorastających w domach pełnych zaniedbań, krytyki i nadużyć ich osiągnięcia bywają ignorowane, nieakceptowane, wyśmiewane, a niekiedy prowadzą wręcz do wymierzania kary. Dzieci takie zaczynają odczuwać wstyd, który z czasem ulega utrwaleniu i zmienia się w uczucie destrukcyjne.
(s. 329)
Czym jest zdrowa relacja?
- Jej podstawę stanowi wzajemny szacunek, empatia i równość.
- Obie strony są w stanie wyznaczać jasne granice i wykazywać asertywność bez jednoczesnej agresji.
- Obie strony dysponują względnie zdrową równowagą pomiędzy autonomią, zależnością i wzajemną zależnością.
- Obie strony dysponują czują się bezpiecznie w relacji, ale uczucie to nie zależy od tego czy dana osoba jest dla nas zawsze dostępna.
- Obie strony dysponują poczuciem istnienia drugiej osoby, nawet gdy przebywa ona w innym miejscu, czyli mogą mieć ją w swoim umyśle i sercu.
- Obie strony są w stanie regulować emocje wywoływane w relacji.
- Obie strony potrafią negocjować i rozwiązywać większość konfliktów relacyjnych i chętnie proszą o pomoc innych w razie potrzeby, ponieważ relacje są dla nich ważne.
- Obie strony przejawiają względnie bezpieczne i stabilne poczucie własnego ja.
- Obie strony wierzą, że większość ludzi nie zamierza wyrządzić im krzywdy i potrafią rozpoznać tych, którzy zamierzają to zrobić.
- Obie strony są w stanie rozpoznać i uszanować potrzeby i pragnienia, myśli i uczucia, cele i aspiracje drugiej osoby, które mogą być odmienne od ich własnych.
- Obie strony na ogół potrafią dobrze zrozumieć motywacje i intencje drugiej osoby oraz zastanowić się nad nimi.
- Relacja opiera się na negocjowaniu tego, co najlepsze dla obu stron, a nie na władzy i kontroli czy dominacji i poddaniu bądź wygrywaniu i przegrywaniu.
- Obie strony potrafią mówić o swoich uczuciach i doświadczeniach bez obaw przed odrzuceniem czy upokorzeniem.
(s. 389)
Zdrowe granice osobiste
- Potrafimy powiedzieć innym „tak” lub „nie”.
- Nie przeszkadza nam, że ktoś powie nam „nie”.
- Szanujemy siebie.
- W relacjach z innymi współdzielimy odpowiedzialność i władzę. Nie jesteśmy kontrolowani ani nie kontrolujemy.
- Potrafimy identyfikować nasze błędy i odgrywaną przez nas rolę w przypadku problemu relacyjnego oraz wysłuchiwać uwag innych osób na ten temat, potrafimy również wziąć odpowiedzialność za nasze błędy.
- Stopniowo dzielimy się naszymi osobistymi informacjami w obustronnie zaufanej relacji.
- Nie tolerujemy znęcania się nad nami ani braku szacunku.
- Znamy własne pragnienia, potrzeby i uczucia.
- W jasny sposób komunikujemy nasze pragnienia, potrzeby i uczucia innym osobom.
- Znamy nasze fizyczne i seksualne granice oraz potrafimy ich przestrzegać.
- Jesteśmy odpowiedzialni za własne życie i pozwalamy innym dorosłym osobom odpowiadać za ich życie.
- Doceniamy własne opinie i uczucia oraz opinie i uczucia innych osób.
- Szanujemy granice innych osób i oczekujemy, że osoby te będą szanować nasze granice.
- Jesteśmy w stanie prosić o pomoc, gdy jej potrzebujemy, a także poradzić sobie samodzielnie w razie potrzeby.
- Nie poświęcamy wyznawanych wartości ani naszej uczciwości, aby uniknąć odrzucenia.
- Dotrzymujemy przyjętych założeń, niezależnie od konsekwencji, gdy dana osoba kontynuuje naruszanie naszych granic.
(s. 441)
SPIS TREŚCI
Przedmowa
Podziękowania
Kilka osobistych słów do pacjentów
Wprowadzenie dla pacjentów
CZĘŚĆ I
Rozumienie dysocjacji i zaburzeń związanych z traumą
- Rozumienie dysocjacji
- Objawy dysocjacji
- Rozumienie dysocjacyjnych części osobowości
- Objawy zespołu stresu pourazowego/pourazowego zaburzenia stresowego (Posttraumatic Stress Disorder, PTSD) w złożonych zaburzeniach dysocjacyjnych
Część I – przegląd umiejętności
CZĘŚĆ II
Wstępne umiejętności pomagające radzić sobie z dysocjacją
- Pokonywanie lęku (fobii) przed doświadczeniem wewnętrznym
- Nauka refleksji
- Rozpoczęcie pracy z dysocjacyjnymi częściami osobowości
- Rozwijanie wewnętrznego poczucia bezpieczeństwa
Część II – przegląd umiejętności
CZĘŚĆ III
Poprawa życia codziennego
- Poprawa jakości snu
- Ustalanie zdrowej struktury dnia
- Czas wolny i relaksacja
- Dbanie o własne zdrowie fizyczne
- Wykształcanie zdrowych nawyków żywieniowych
Część III – przegląd umiejętności
CZĘŚĆ IV
Radzenie sobie z wyzwalaczami emocji i wspomnieniami związanymi z traumą
- Rozumienie traumatycznych wspomnień i wyzwalaczy emocji
- Radzenie sobie z wyzwalaczami emocji
- Planowanie trudnych chwil
Część IV – przegląd umiejętności
CZĘŚĆ V
Rozumienie emocji i wyników procesów poznawczych
- Rozumienie emocji
- Okno tolerancji afektywnej – nauka samoregulacji
- Rozumienie przekonań kluczowych
- Identyfikowanie błędów poznawczych
- Kwestionowanie dysfunkcyjnych myśli i przekonań kluczowych
Część V – przegląd umiejętności
CZĘŚĆ VI
Zaawansowane umiejętności radzenia sobie z problemami
- Radzenie sobie z gniewem
- Radzenie sobie ze strachem
- Radzenie sobie z poczuciem wstydu i winy
- Radzenie sobie z potrzebami dziecięcych części osobowości
- Radzenie sobie z samookaleczaniem
- Lepsze podejmowanie decyzji dzięki wewnętrznej współpracy
Część VI – przegląd umiejętności
CZĘŚĆ VII
Poprawa relacji z innymi osobami
- Lęk przed przywiązaniem i jego utratą
- Rozwiązywanie konfliktu relacyjnego
- Radzenie sobie z izolacją i samotnością
- Nauka asertywności
- Ustalanie zdrowych granic osobistych
Część VII – przegląd umiejętności
CZĘŚĆ VIII
Przewodnik dla trenerów grup
- Przewodnik
- Sesja wprowadzająca
- Sesje pożegnalne
Załączniki
A. Kryteria diagnostyczne DSM-IV
B. Podstawowe zasady obowiązujące w grupie treningu umiejętności
C. Umowa uczestnictwa w grupie treningu umiejętności
D. Formularz końcowej oceny grupy treningu umiejętności
Bibliografia
Indeks
Boon S., Steele K., Van der Hart O., Zaburzenia dysocjacyjne po traumie. Trening umiejętności. Podręcznik pacjenta i terapeuty, WUJ, 2019