O czym jest ta książka?
Koniec współuzależnienia… jest klarowną diagnozą mechanizmów, w których cudze problemy, emocje i zachowania stają się głównym centrum czyjegoś życia kosztem własnych potrzeb. Autorka, Melody Beattie, wyjaśnia, jak nawykowe ratowanie innych, nadmierna odpowiedzialność i próby kontrolowania otoczenia prowadzą do emocjonalnego wyczerpania. Książka pokazuje, czym różni się realna troska od toksycznego uwikłania i tłumaczy, jak krok po kroku odzyskać sprawczość oraz skupić się na własnym wnętrzu.
Z mojej perspektywy…
Ta pozycja dobrze objaśnia mechanizmy, z którymi pacjenci regularnie zgłaszają się do gabinetu: chroniczne uwikłanie w relacje kosztem własnego ja oraz lęk przed postawieniem granicy. W nurcie psychodynamicznym traktuję tę dynamikę jako formę obrony przed konfrontacją z własną pustką i poczuciem winy. Tytuł trafnie punktuje źródła takich postaw, co ułatwia precyzyjne nazywanie procesów obronnych pacjenta bez uciekania się do akademickiego żargonu.
Na zachętę kilka cytatów:
Charakterystyczne cechy osób współuzależnionych (na podst. str. 60-70)
- opiekuńczość
- poczucie niskiej wartości
- tłumienie
- obsesje
- kontrolowanie
- zaprzeczanie
- uzależnienia
- trudności w porozumiewaniu się
- rozmyte granice tolerancji
- brak zaufania
- złość
- problemy seksualne
- niezwykła odpowiedzialność
- niezwykła nieodpowiedzialność
- poświęcenie, męczennictwo
- brak odczuwania bliskości z innymi
- brak spontaniczności i umiejętności zabawy
- bezradność wobec współuzależnienia
- agresywność wobec współuzależnienia
- niezdecydowanie w decyzjach i uczuciach
- przymus powtarzania pewnych zachowań
- brak rozumienia problemu
- ukrywanie problemu, kłamstwa, oszustwa
- bagatelizowanie problemów
- wyczekiwanie aż problemy znikną same
- rozwijanie się współuzależnienia
Współuzależnieni tłumią swoje uczucia, są gnębieni i przygnębieni. Wielu z nas potrafi bez trudu powiedzieć, co czuje ktoś inny, dlaczego i od jak dawna tak się czuje i co prawdopodobnie zrobi z tym. Wielu z nas przez całe życie zajmuje się uczuciami innych. Staramy się określić ich uczucia. Staramy się uzyskać na nie wpływ. Nie chcemy ranić innych, nie chcemy ich martwić, nie chcemy ich urazić. Czujemy się odpowiedzialni za to, co czują. Niestety nie wiemy, co sami czujemy, a jeśli wiemy, to nie potrafimy sobie z tym poradzić. Pozbyliśmy się, albo nigdy nie wzięliśmy na siebie odpowiedzialności za swoje własne uczucia.
(s. 170-171)
Współuzależnieni często nie wierzą, że są zdolni do samodzielnego myślenia. Wiedzą oni doskonale, co to jest niemożliwość podjęcia decyzji. Znają udrękę niezdecydowania. Paraliżuje ich konieczność dokonania wyboru nawet w najbardziej błahych sytuacjach, takich choćby jak zamówienie czegoś w restauracji czy zrobienie zakupów. Podjęcie decyzji w poważnych sprawach, dotyczących ich życia czy rodziny, zajęcie stanowiska wobec jakiegoś problemu, jest ponad ich siły. Wielu po prostu od razu poddaje się i nie chce w ogóle o tym myśleć. Niektórzy czekają aż sprawy same jakoś się ułożą albo ktoś inny podejmie za nich decyzję.
(s. 193)
Na sprawność myślenia może wywierać negatywny wpływ przesadne reagowanie na bodźce docierające do nas z otoczenia. Z kolei martwienie się tym, co ludzie sobie o nas pomyślą, wmawianie sobie, że musimy być doskonali i ustawiczne poganianie się osłabiają naszą stanowczość i sprzyjają niezdecydowaniu. Myślimy – oczywiście błędnie – że nie możemy podjąć „właściwej” decyzji, bo nie będziemy mieli szansy jej naprawić, a zależ od niej losy świata. Nie musimy być dla siebie tacy surowi i wymagający.
Nienawiść do siebie, wmawianie sobie, że nie potrafimy podejmować trafnych decyzji, a potem krępowanie się różnymi „powinienem zrobić to i to”, za każdym razem kiedy mamy coś przedsięwziąć, również nie wpływa korzystnie na nasz proces myślenia.
Niedostrzeganie swoich potrzeb i wmawianie sobie, że nasze pragnienia są niestosowne odwraca naszą uwagę od informacji, które są nam potrzebne do dokonania właściwego wyboru. Nie pomaga nam w wyborze sposobu zachowania również zastanawianie się nad tym „co będzie, jeśli”. Uczymy się kochać siebie, ufać sobie i dostrzegać swoje potrzeby.
Może nasze umysły są zmęczone ustawicznym martwieniem się i obsesyjnym zajmowaniem się innymi ludźmi i ich sprawami. Może przepełniają ich obawy i niepokój. Uczymy się powstrzymywać takie myśli. Możemy położyć im kres.
(s. 194)
Syndrom żaby
Przypowieść: „Czy słyszałaś o kobiecie, która pocałowała żabę? Myślała, że żaba przemieni się w księcia. Niestety, ona sama przemieniła się w żabę.”
(s. 248)
SPIS TREŚCI
Przedmowa do wydania z roku 1992
Wstęp
Część I CZYM JEST WSPÓŁUZALEŻNIENIE I KOGO DOTYKA
1. Historia Jessiki
2. Inne historie
3. Współuzależnienie
4. Charakterystyczne cechy osób współuzależnionych
Część II PODSTAWY TROSZCZENIA SIĘ O SIEBIE
5. Oderwanie się
6. Nie pozwól, by miotał tobą każdy podmuch wiatru
7. Uwolnij się
8. Przestań być ofiarą
9. Uniezależnienie
10. Żyj własnym życiem
11. Zakochaj się w sobie
12. Naucz się sztuki akceptacji
13. Czuj, co czujesz
14. Złość
15. Potrafisz myśleć
16. Ustanów swoje własne cele
17. Porozumiewanie się
18. Pracuj według programu Dwunastu Kroków
19. Różności
20. Nauczmy się znowu żyć i kochać
Epilog
Przypisy
Bibliografia
Beattie M., Koniec współuzależnienia. Jak przestać kontrolować życie innych i zacząć troszczyć się o siebie, Media Rodzina, 2003.