Czas następujący po traumatycznym zdarzeniu ma znaczenie decydujące. Jakość kontaktu i pomocy, jaką otrzymuje ofiara może mieć duży wpływ na dalsze następstwa traumy. Z tego właśnie powodu często wskazane jest, aby w pierwszej kolejności rozwiązać problemy następujące zaraz po traumatycznym zdarzeniu, a dopiero później zająć się samym zdarzeniem. Czasami to, co dzieje się po zdarzeniu jest bardziej dewastujące niż samo zdarzenie.

Ciało pamięta. Psychofizjologia traumy i terapia osób po urazie psychicznym, Babette Rothschild

Refleksy (Część XII): Skutki wtórne. O tym, co dzieje się po traumie ​„Czas następujący po traumatycznym zdarzeniu ma znaczenie decydujące. Jakość kontaktu i pomocy, jaką otrzymuje ofiara, może mieć duży wpływ na dalsze następstwa traumy. Z tego właśnie powodu często wskazane jest, aby w pierwszej kolejności rozwiązać problem, problemy następujące zaraz po traumatycznym zdarzeniu, a dopiero później zająć się samym zdarzeniem. Czasami to, co dzieje się po zdarzeniu, jest bardziej dewastujące niż samo zdarzenie.” — Babette Rothschild, Ciało pamięta. Psychofizjologia traumy i terapia osób po urazie psychicznym ​

Kiedy myślimy o traumie, zazwyczaj skupiamy się na samym momencie granicznym – wypadku, przemocy, nagłej stracie lub katastrofie. Tymczasem Babette Rothschild zwraca uwagę na fakt, który w terapii traumy bywa kluczowy, a w życiu społecznym często jest całkowicie ignorowany: to, co dzieje się tuż po zdarzeniu, potrafi zadecydować o tym, czy psychika zasklepi rany, czy utknie w chronicznym terrorze. Brak wsparcia, stygmatyzacja, wtórna wiktymizacja czy konieczność natychmiastowego udawania, że „nic się nie stało”, bywają bardziej dewastujące niż sam uraz. ​

Spojrzenie psychodynamiczne: Reintegracja układu nerwowego a bezpieczne otoczenie ​W ujęciu psychodynamicznym oraz w somatycznych teoriach traumy (m.in. u Babette Rothschild czy Petera Levina) kluczem do przetrwania wstrząsu jest przywrócenie poczucia bezpieczeństwa w ciele. W momencie traumy układ nerwowy przełącza się w tryb przetrwania (walka, ucieczka lub zamrożenie). ​Jeśli po zdarzeniu człowiek spotyka się z niezrozumieniem, obwinianiem, chłodem lub presją („weź się w garść”), jego system psychofizyczny dostaje sygnał: „Świat wciąż jest śmiertelnie niebezpieczny, nikomu nie można zaufać”. Dochodzi do tzw. traumatyzacji wtórnej. Układ nerwowy nie może się domknąć ani rozładować nagromadzonej energii przetrwania. Dlatego Rothschild podkreśla, że najpierw trzeba zaopiekować się „tu i teraz” – zabezpieczyć byt, zapewnić empatię i uregulować bieżący kryzys – a dopiero potem dotykać samej traumatycznej przeszłości. Bez bezpiecznego środowiska rany nie mają jak się zagoić. ​


Głos literatury: Trauma powrotu i obojętność świata w Wielkiej Szóstce lub Prozie wojennej (np. Erich Maria Remarque) ​W literaturze pięknym i bolesnym echem tego zjawiska jest proza Ericha Marii Remarque’a (np. Na Zachodzie bez zmian lub Droga powrotna). Remarque z mistrzowską przenikliwością pokazuje żołnierzy wracających z frontu do domów, które fizycznie ocalały, ale w których spotykają się z całkowitym niezrozumieniem, obojętnością i oczekiwaniem, że „zwykłe życie” natychmiast zaskoczy na dawne tory. To nie okopy frontowe okazały się ostatecznym gwoździem do trumny dla ich psychiki, lecz właśnie to, co stało się po – zderzenie z obojętnym, nieczułym na ich ból społeczeństwem, które skazało ich na milczącą izolację. ​


Ekwiwalent filmowy: Milczenie i wtórna samotność w filmie Manchester by the Sea (reż. Kenneth Lonergan) ​Na ekranie kinowym arcydziełem pokazującym wagę tego, co następuje po tragedii, jest film Manchester by the Sea. Główny bohater, Lee, przeżywa niewyobrażalną stratę w wyniku pożaru domu, w którym giną jego dzieci. Jednak film skupia się nie na samej katastrofie, ale na tym, jak Lee próbuje funkcjonować po. Społeczność, procedury, biurokracja, spojrzenia ludzi i brak przestrzeni na autentyczną żałobę sprawiają, że Lee dosłownie zamraża się w poczuciu winy i izolacji. Film obnaża mechanizm opisany przez Rothschild: to codzienne, jałowe zderzenie z rzeczywistością po stracie, bez odpowiedniego oparcia, potęguje uraz bardziej niż sam moment graniczny.


​Ślad w malarstwie: Ogołocenie i ślady zniszczenia w malarstwie Edwarda Muncha lub Käthe Kollwitz ​W sztukach wizualnych stan człowieka, który musi dźwigać ciężar straty w obojętnym świecie, najpotężniej wyrażają grafiki i rzeźby Käthe Kollwitz. Kollwitz przez całe życie mierzyła się z osobistymi tragediami (utratą syna na froncie I wojny światowej) i tworzyła dzieła pełne surowego bólu, przedstawiające matki chroniące dzieci, osierocone rodziny oraz przeraźliwą samotność wobec okrucieństwa historii. Jej sztuka nie epatuje efekciarstwem – pokazuje ciężar dłoni wtłoczonych w twarz, skulone sylwetki i bezradność wobec świata, który nie zaoferował bezpiecznego schronienia po burzy. ​


Twoje REFLEKSY

​Kiedy w Twoim życiu lub w historii kogoś bliskiego wydarzył się ostry kryzys lub trauma, zatrzymaj się na chwilę i spójrz na to, co działo się potem:

  • ​Czy w najtrudniejszym momencie po zdarzeniu otrzymałam bezpieczną, ciepłą obecność, czy zostałam zmuszona do radzenia sobie sam na sam z chaoszem i obojętnością otoczenia? ​
  • Jakie nieprzepracowane reakcje mojego układu nerwowego (lęk, czujność, zamrożenie) wynikają nie tyle z samej przeszłej trudności, ile z braku wsparcia w tamtych dniach?
  • Czy potrafię dzisiaj okazać wyrozumiałość tej części siebie, która wciąż nosi w sobie skutki wtórnego zranienia i samotności?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *