O czym jest ta książka?
Andrzej Kokoszka w swojej książce Psychoanalityczne ABC tworzy klarowny, niezwykle przystępny przewodnik po skomplikowanym labiryntarzu pojęć i mechanizmów wywodzących się z nurtu psychoanalitycznego. Autor systematycznie i bez zbędnego akademickiego żargonu przeprowadza czytelnika przez fundamentalne koncepcje – takie jak nieświadomość, mechanizmy obronne, przeniesienie czy struktura osobowości – pokazując, jak te teorii przekładają się na codzienne funkcjonowanie ludzkiej psychiki. Publikacja ta doskonale scala klasyczną myśl freudowską z nowoczesnym spojrzeniem na psychoterapię, stanowiąc czytelny punkt wyjścia dla każdego, kto chce zrozumieć, co kryje się pod powierzchnią naszych świadomych wyborów.
Prof. hab. med. Andrzej Kokoszka, ur. 1957, ukończył studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Krakowie oraz psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W latach 1984-86 studiował również filozofię na Papieskiej Akademii Teologicznej. Posiada specjalizację z psychiatrii i z seksuologii. Od 1982 do 1995 roku pracował w Katedrze Psychiatrii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Obecnie zatrudniony jest w II Klinice Psychiatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, którą kieruje od 1998 roku. Od 2010 jest również profesorem w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie. Posiada certyfikat psychoterapeuty oraz uprawnienia superwizora Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, Polskiego Towarzystwa Psychologicznego oraz Polskiego Towarszystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej. Ukończył szkolenie w analizie grupowej prowadzone przez Instytut Analizy Grupowej w Heidelbergu, w dla Instytutu Analizy Grupowej „Rasztów” w Warszawie. Opublikował ponad 150 artykułów w profesjonalnych czasopismach naukowych, z czego około połowę w języku angielskim. Jest autorem wielu książek m.in.States of consciousness: models for psychology and psychotherapy (stany świadomości: modele dla psychologii i psychoterapii), wydanej przez Springera, w Nowym Jorku, Wprowadzenie do psychoterapii (zredagowaną wspólnie z Piotrem Drozdowskim), Tajniki świadomości, Postępowanie w nagłych zaburzeniach psychicznych (razem ze Stanisławem Golcem, Integrujący model stanów świadomości, Rozumieć, aby leczyć i 'podnosić na duchu’: Psychoterapia według Antoniego Kępińskiego, Jak leczył i pomagał profesor Antoni Kępiński, Zaburzenia nerwicowe. Postępowanie w praktyce ogólnolekarskiej.
Z mojej perspektywy…
Ta książka to dla mnie świetny, uporządkowany punkt odniesienia, który przypomina, jak ważne jest precyzyjne nazywanie zjawisk, z którymi mierzymy się w codziennej praktyce gabinetowej. Kokoszka potrafi ująć zawiłe procesy psychiczne w sposób przejrzysty, co pomaga w głębszym poukładaniu sobie dynamiki relacji terapeutycznej oraz mechanizmów kierujących zachowaniem pacjenta. Lektura utwierdza mnie w przekonaniu, że jasność pojęciowa jest potężnym narzędziem, które ułatwia tłumaczenie pacjentom ich własnych wewnętrznych dramatów w sposób zrozumiały i niosący realną ulgę.
W psychoanalizie relacja terapeutyczna nie jest tylko narzędziem, ale samym przedmiotem badania. To właśnie w interakcji z terapeutą pacjent odtwarza swoje kluczowe wzorce relacyjne, co daje szansę na ich przepracowanie w warunkach bezpiecznej więzi.
(s. 67)
O znaczeniu nieświadomego „Nieświadome nie jest jedynie 'magazynem’ wypartych treści, lecz żywą, dynamiczną siłą, która nieustannie kształtuje nasze wybory, lęki i sposoby postrzegania rzeczywistości, nawet jeśli pozostaje poza zasięgiem naszego wglądu.
(s. 82)
Terapeuta musi pełnić funkcję kontenera dla trudnych emocji pacjenta. Aby to było możliwe, musi sam posiadać zdolność do różnicowania własnych stanów wewnętrznych od stanów rzutowanych na niego przez pacjenta.
(s. 114)
O mechanizmach obronnych „Mechanizmy obronne nie są jedynie przeszkodami w leczeniu, lecz strategiami adaptacyjnymi, które pacjent wypracował, by chronić swoje kruchsze części przed rozpadem lub nie do zniesienia lękiem.
(s. 143)
O procesie wglądu „Wgląd intelektualny, choć konieczny, jest tylko wstępem. Prawdziwa zmiana terapeutyczna zachodzi dopiero wtedy, gdy zrozumienie łączy się z doświadczeniem emocjonalnym, czyli kiedy pacjent 'czuje’ prawdę o swoim działaniu w danej chwili.
(s. 189)
SPIS TREŚCI
Przedmowa
Wstęp. Dlaczego nie znamy psychoanalizy?
Część 1. Nasza psychika
1.1. Główne zasady psychoanalitycznego myślenia – psychoanaliza jest przede wszystkim analizą więzi z innymi ludźmi
1.2. Nasza psychika składa się z wielu warstw i na każdym poziomie istnieją odmienne sposoby przeżywania
1.3. W każdym z nas jest i „piękna”, i „bestia”, czyli seksualność i agresywność
1.4. Naszą psychikę kształtują zarówno kontakty międzyludzkie, jak i czynniki biologiczne
1.5. Nieświadomość i przeniesienie
1.6. Id, ego, superego, self i obiekt – po polsku
1.7. Psychoanalityczne modele psychiki
1.8. Główne kierunki współczesnej psychoanalizy
1.8.1. Psychoanaliza jako nauka przyrodnicza i hermeneutyka
1.8.2. Klasyczna psychoanaliza freudowska
1.8.3. Psychologia analityczna Junga
1.8.4. Psychologia ego
1.8.5. Psychologia self
1.8.6. Podejście kleinowskie
1.8.7. Psychoanaliza lacanowska
1.8.8. Podejście psychodynamiczne – współczesna odmiana psychoanalizy stosowana w psychiatrii
1.9. Ja i grupa: jestem węzłem sieci
1.10. Zasady psychoanalitycznej interpretacji snów
1.11. Jak wykorzystać psychoanalityczne koncepcje w życiu codziennym
Część 2. Charakter i jego rozwój
2.1. Uproszczony opis głównych stadiów rozwoju człowieka według tradycyjnej psychoanalizy
2.2. Cechy oralne – oralne stadium rozwoju psychicznego, czyli kształtowanie się zasadniczej postawy wobec świata, innych ludzi i samego siebie
2.3. Cechy analne – analne stadium rozwoju psychicznego: kształtowanie się kontroli wewnętrznej
2.4. Cechy falliczne – falliczne stadium rozwoju psychicznego: poznanie własnej płci i kompleks Edypa
2.5. Cechy okresu latencji – stadium latencji: integracja poczucia własnej tożsamości psychoseksualnej
2.6. Cechy genitalne – stadium genitalne: okres burzy i naporu
2.7. Okres wczesnej dorosłości – między zażyłością a izolacją
2.8. Dorosłość – między produktywnością a stagnacją
2.9. Starość: między zintegrowaniem a rozpaczą
Część 3. Z pogranicza zdrowia i choroby
3.1. Lęk
3.2. Poczucie winy – normalne i patologiczne
3.3. Depresyjny nastrój – reakcja na „utratę”
3.4. Żal i żałoba
3.5. Agresja jest niezbędna do życia
Część 4. Jak rozumieć przeżycia w zaburzeniach psychicznych
4.1. Mechanizmy objawów nerwicowych
4.2. Nerwice 1
4.3. Nerwica histeryczna, czyli zaburzenia dysocjacyjne/konwersyjne
4.4. Nerwica natręctw, czyli zaburzenia obsesyjno-kompulsywne
4.5. Nerwica fobii
4.6. Nerwice a zaburzenia osobowości
4.7. Jak można zrozumieć psychozę
4.8. Jak zrozumieć chorego na depresję
4.9. Jak zrozumieć osobę z zaburzeniami osobowości typu borderline: między idealizacją a dewaluacją
Część 5. Psychoanalityczne myślenie w życiu codziennym
5.1. Psychoanalityczny a techniczny sposób myślenia
5.2. Potrzeby narcystyczne są niemożliwe do zaspokojenia, ale można z nimi żyć szczęśliwie
5.3. „Przeniesienie” w pracy
5.4. Agresja nie powinna być tabu
5.4.1. Problem z własnymi agresywnymi emocjami
5.4.2 Poprawa wymaga zmian w sposobie myślenia o sobie
5.4.3 Zacznijmy od samych siebie
5.5. Psychoanaliza w dobie medycyny opartej na badaniach naukowych
Post scriptum: subiektywne opinie
Piśmiennictwo
Indeks osobowo-rzeczowy
Kokoszka A., Psychoanalityczne ABC. Podstawy psychoanalitycznego myślenia, Wydawnictwo Uniwersitas, 2015