Z mojej perspektywy…
W pracy z nastolatkami często towarzyszy mi poczucie, że wchodzę w przestrzeń, która rządzi się zupełnie innymi prawami niż świat dzieciństwa czy dorosłości. Lektura książki Okres dojrzewania i załamanie rozwoju Lauferów przypomina mi, jak kluczowe jest rozróżnienie między utrwaloną strukturą a dynamicznym procesem rozwojowym. Autorzy wskazują na to, co w codziennej praktyce bywa najbardziej uderzające: adolescencja to czas, w którym ciało i psychika wchodzą w nową, często gwałtowną relację. Zrozumienie trudności tego okresu – od samookaleczeń czy zaburzeń odżywiania, po próby samobójcze – wymaga ode mnie wyjścia poza sztywne ramy diagnostyczne. Często to, co w świecie dorosłych mogłabym zinterpretować jako objaw psychotyczny, u nastolatka okazuje się przejściowym wyrazem potężnego lęku towarzyszącego konfliktowi rozwojowemu. Szczególnie porusza mnie opis mechanizmów, w których adolescencyjne wybory – te dotyczące seksualności czy autonomii – stają się próbą ucieczki przed frustrującą zależnością od matki lub poszukiwaniem własnej sprawczości poprzez identyfikację z ojcem. To bardzo delikatny proces: decyzja o wejściu w relację z innym człowiekiem bywa nieświadomie przeżywana jako zagrożenie podporządkowaniem lub utratą własnego »ja«.
Na sesjach z adolescentami staram się ze szczególną uwagą towarzyszyć im w tym mozolnym zabieganiu o prawo do własnego ciała i własnej tożsamości, oddzielając to, co jest rozwojowym krzykiem o pomoc, od tego, co wymaga długofalowego wsparcia.
Polecam tę pozycję!
Poniżej kilka cytatów, które przykuły moją uwagę.
Ciągła zależność od matki jako tej, która zaspokaja potrzeby dziewczynki, zmusza ją do podporządkowania się, w wyniku czego przeżywa matkę jako zawistną i frustrującą. Jeżeli dziewczynka przeżywa tę sytuację jako zagrażającą i jako brak zgody na egzekwowanie jej prawa przyjęcia aktywnej roli, wzbudza się potrzeba znalezienia wsparcia poprzez identyfikację z aktywną rolą ojca, którą przyjmuje on w relacji z matką. Pragnieniem dziewczynki staje się zatem, aby przez identyfikację z ojcem, posiąść ciało, które – tak jak jego ciało – może dać jej matce dziecko, a tym samym uwolnić się od nienawiści do matki za to, że ta nie pozwala jej na posiadanie ciała zdolnego do rodzenia. Z drugiej strony identyfikacja z ojcem służy obronie przed lękiem związanym z poczuciem, że musi się ona biernie podporządkować aktywnej, fallicznej matce – w taki sam sposób, jak to się dzieje u chłopców.
(s. 71-72)
Dziewczynka, która przed rozpoczęciem związku w okresie adolescencji masturbowała się, doświadcza niekiedy rozczarowania relacją seksualną z chłopcem – może wówczas czuć, że tylko ona jest w stanie dostarczyć sobie przyjemności. Nieświadomie zaś nie może podjąć decyzji o oddaniu swego ciała w ręce mężczyzny, bowiem w fantazji zgoda na penetrację oznacza ostatecznie podporządkowanie się frustrującej i niszczącej matce.
(s. 73)
[…] w przypadku nastolatków nie możemy dokonać – jak u dorosłych – w miarę prostego rozróznienia między nerwicą a psychozą. […] To, co u dorosłego uznalibyśmy za przejaw psychozy (urojenia prześladowcze, urojenia ksobne, halucynacje), u nastolatka możemy – jeżeli są to zjawiska przejściowe – uznać za wyraz nasilenia lęku towarzyszącemu konfliktowi rozwojowemu.
(s. 194)
Spis treści:
Słowo wstępne
I. PATOLOGIA I ZAŁAMANIE ROZWOJU W OKRESIE DOJRZEWANIA
1. Okres dojrzewania i ostateczna organizacja seksualności
2. Załamanie rozwoju
3. Obraz ciała i masturbacja
4. Pacjentka nastoletnia – relacja z ciałem i masturbacja
5. Superego, wyidealizowany obraz ciała i okres dojrzewania płciowego
II. ZAŁAMANIE I PROCES LECZENIA
6. Załamanie, przeniesienie i rekonstrukcja
7. Relacje z obiektem, korzystanie z ciała i przeniesienie
8. Próba samobójcza w okresie dojrzewania jako epizod psychotyczny
III. ZAGADNIENIA KLINICZNE
9. Zachowania kompulsywne i centralna fantazja masturbacyjna: implikacje kliniczne
10. Wykluczenie rozwoju
11. Przeciwprzeniesienie a rozwój seksualny nastolatka
IV. PROCES DIAGNOSTYCZNY
12. Diagnoza zaburzeń okresu dojrzewania
13. Konsultacje diagnostyczne
Eglé L. M., Okres dojrzewania i załamanie rozwoju. Perspektywa psychoanalityczna, Wydawnictwo Ingenium, 2013