Gdybym miała opisać książkę Bariery autystyczne u pacjentów neurotycznych Frances Tustin, mogłabym powiedzieć, że w moim odczuciu jest ona jednym wielkim cytatem. Po którykolwiek rozdział nie sięgam, za każdym razem odnajduję tam niezwykle wartościowe i poruszające treści, które realnie wzbogacają mój warsztat psychoterapeutyczny.
W pierwszej części autorka z ogromną wrażliwością przybliża nam mechanizmy autyzmu psychogennego, wprowadzając kluczowe pojęcia obiektów i kształtów autystycznych. Pozwala nam to zajrzeć do wnętrza pacjenta i zrozumieć strukturę tego, co na zewnątrz przejawia się jako „otorbienie” i emocjonalne odcięcie. Z kolei druga część, dedykowana barierom autystycznym u pacjentów neurtycznych, to bezcenne źródło wiedzy o konkretnych trudnościach, z którymi mierzą się osoby w procesie terapeutycznym oraz my, ich psychoterapeuci. Tustin uczy nas, jak delikatnie rozbrajać te głębokie otorbienia i – co kluczowe – co wprowadzać w ich miejsce, aby bezpiecznie przeprowadzić pacjenta przez ten proces, bez ryzyka dekompensacji psychotycznej. To lektura, która stale rezonuje w mojej codziennej pracy gabinetowej.
Serdecznie polecam!
Autyzm można modyfikować jedynie poprzez interakcję z życiem i bardziej spontaniczne korzystanie z własnych wrodzonych zdolności danej osoby.
(s. 57)
W stanie autystycznym pacjenci nie mają kontaktu z własnym człowieczeństwem ani z człowieczeństwem innych ludzi. Nie potrafią też tworzyć abstrakcji, a co za tym idzie – nie mogą korzystać z wyobraźni i empatii. Utykają w nadmiernie konkretnym trybie funkcjonowania zdominowanym przez doznania zmysłowe. […] Odwrócili się od powszechnie uznanej rzeczywistości. […] ich uwaga skupia się na autochtonicznych (wytworzonych przez siebie samych) obiektach i kształtach związanych z doznaniami zmysłowymi.
(s. 60)
(…) stany autyzmu nie są stanami narcystycznymi, gdyż poczucie self stanowi warunek wstępny rozwoju narcyzmu. (s. 78)
Kiedy autyzm ustępuje, pojawia się wrażliwe, przywierające, zagubione, bezbronne dziecko, które może się upsychotycznić, jeśli nie zauważymy, że potrzebuje ono bezpiecznego miejsca i ochrony, oraz nie zapewnimy mu ich dzięki swojemu rozumieniu. Ta nieszczęsna istota znajdowała schronienie w autyzmie. Pozbawienie pacjenta autystycznej ochrony to poważna odpowiedzialność. Musimy pomóc mu w tym, aby powstało w nim coś lepszego, co ją zastąpi. Im trafniej go zrozumiemy, tym większa szansa, że rozwinie się u niego podstawowe zaufanie do ludzi i siebie. To niezbędne osiągnięcia, gdyż autystyczne otorbienie wskazuje na odcięcie od świata zewnętrznego, a to oznacza, że taki pacjent jest podatny na załamanie psychotyczne.
(s. 79)
Dziecko autystyczne skupia się w dużej mierze na powierzchniach, do których może przylgnąć, aby zyskać jakiekolwiek poczucie cielesnego określenia. Żyje głównie w dwuwymiarowym świecie.
(s. 90)
Na poziomie pierwszych obserwacji zaburzenia autystyzmu organicznego i autyzmu psychogennego mogą wyglądać dokładnie tak samo. Jednak przy uważnym badaniu okazuje się jasne, że autyzm organiczny wynika z poważnego uszkodzenia mózgu, natomiast autyzm psychogenny, według obecnego stanu wiedzy, wydaje się wynikać głównie z uszkodzenia natury psychicznej.
(s. 135)
Autyzm to reakcja zapewniająca poczucie bezpieczeństwa wtedy, kiedy niemowlę czuje, że bezpieczeństwo nie jest mu zapewnione przez świat zewnętrzny. (…) Czasem dziecko nie dorównuje oczekiwaniom matki, może jej się wydawać potworem lub uszkodzoną istotą, którą obawiała się stworzyć. Może też być idealizowane do tego stopnia, że ona sama czuje się nieodpowiednia dla tej cudownej istoty.
(s. 140)
Głównym celem obiektów autystycznych (tj. obiektów używanych jako części ciała, będących źródłem, będących źródłem wspierających, odwracających uwagę doznań) jest odcięcie się od zagrożenia cielesną napaścią i ostatecznym unicestwieniem.
(s. 155)
Dorośłi pacjenci funkcjonujący pod wpływem ukrytej presji pochodzącej z autystycznej kapsuły wydają się twardzi i nieustępliwi. Wypowiadają się tak, jakby poznali naturę wszechrzeczy, nie zważają na doświadczenie analityka i interpretacje. Sprawiają wrażenie jakby nie potrafili niczego przyjąć. W tym czasie stają się prawdziwymi mistrzami wykorzystywania słabości i ludzkich niedoskonałości swojego psychoanalityka. Czynią to przy tym na tyle uprzejmie, że bardzo trudno te manewry wykryć. Z ich działania terapeuta zdaje sobie sprawę dopiero wtedy, gdy pacjent wyraźnie podważa jego autorytet.
(s. 384)
W stanach autystycznych przeżywają siebie jako nieożywione obiekty otoczone przez inne zagrażające nieożywione obiekty. […] Zwracanie się do tej zdrowej, ludzkiej części pacjenta w zdrowy i ludzki sposób, to jedyna możliwość, którą dysponuje terapeuta pragnący przekształcić autystyczne otorbienie.
(s. 386-387)
SPIS TREŚCI
Część 1. Autyzm psychogenny
Rozdział 1. Ogólny zarys natury autyzmu psychogennego
Rozdział 2. Rozwój rozumienia – osobista wypowiedź
Rozdział 3. Myśli na temat autyzmu psychogennego ze szczególnym uwzględnieniem jednej z prac Melanie Klein
Rozdział 4. Istotny element w powstawaniu autyzmu psychogennego
Rozdział 5. Sytuacje mogące sprzyjać powstawaniu autyzmu psychogennego
Rozdział 6. Obiekty autystyczne
Rozdział 7. Kształty autystyczne
Rozdział 8. Kształty autystyczne w psychopatologii osoby dorosłej
Rozdział 9. Kształty związane z wychodzeniem z autyzmu psychogennego
Rozdział 10. Zaglądając do świata dziecka autystycznego
Część 2. Autyzm psychogenny u pacjentów neurotycznych
Rozdział 11. Spadanie
Rozdział 12. Rozlewanie się i rozpuszczanie
Rozdział 13. Rozwój „bycia ja”
Rozdział 14. Anorexia nervosa u nastoletniej dziewczynki
Rozdział 15. Bezpieczny rytm
Rozdział 16. Psychoterapia stanów autystycznych pochodzenia psychogennego
Tustin F., Bariery autystyczne u pacjentów neurotycznych, Wydawnictwo Fundament, 2021