Ego i mechanizmy obronne, Anna Freud

Fot. Gabinet psychoterapii superEGO

Zaczyna się od tego, że pewne pragnienia popędowe próbują przedostać się do świadomości i z pomocą ego osiągnąć zaspokojenie. Byłoby to do przyjęcia, gdyby nie protest superego. Ego podporządkowuje się wyższej od siebie instancji i posłusznie rozpoczyna walkę z impulsem popędowym, biorąc na siebie wszystkie jej konsekwencje. Co charakterystyczne, samo ego wcale nie uważa impulsu, z którym walczy, za niebezpieczny. Chęć zastosowania obrony wcale nie należy do ego. Popęd uznany zostaje za zagrażający, ponieważ superego nie wyraża zgody na zaspokojenie związanych z nim potrzeb. Z kolei, jeżeli zakaz ten nie zostaje zrealizowany, rodzi się konflikt między ego a superego. Ego dorosłego neurotyka boi się popędów, ponieważ boi się superego. Stosowane przez ego obrony wywołane są lękiem przed superego. (s. 47)

Mówienie o zmienności młodych ludzi jest banalne. Ich pismo, sposób mówienia, fryzura, strój i wszelkie zwyczaje dopasowują się do otoczenia w o wiele większym stopniu niż w jakimkolwiek innym momencie życia. Często wystarczy jedno spojrzenie, by wiedzieć kogo ze starszych znajomych uwielbiają. Ale zdolność do zmiany na tym się nie kończy. Również filozofia życia, religia i poglądy polityczne, zmieniają się w miarę pojawiania się nowych wzorów do naśladowania. Jednak, pomimo częstych zmian, głoszone poglądy wyznawane są zawsze z taką samą gorliwością. (s. 119)

Okres dojrzewania i funkcjonowanie psychotyczne podobne są do siebie z uwagi na pojawienie się prymitywnych postaw obronnych związanych ze strachem ego przed siłą popędów. Strach ten jest o wiele intensywniejszy niż lęk przed rzeczywistym zagrożeniem z zewnątrz lub przed poczuciem winy. (s. 122)

Spis rzeczy

Przedmowa do wydania polskiego 7

Przedmowa do wydania z 1966 roku 13

CZĘŚĆ I

Teoria mechanizmów obronnych 15

1. Ego jako teren obserwacji 17

Definicja psychoanalizy 17

Jak spostrzegamy własne id, ego i superego? 18

Ego jako obserwator 19

Ataki id i napór ego jako materiał obserwacji 20

2. Zastosowanie techniki analitycznej do badania struktur psychicznych 22

Hipnoza – okres poprzedzający powstanie psychoanalizy 22

Interpretacja marzeń sennych 24

Interpretacja symboli 25

Parapraksje 25

Przeniesienie 26

– Przeniesienie impulsów libidinalnych 26

– Przeniesienie obron 26

– Działanie jako reakcja przeniesieniowa 28

Związek między analizą id a analizą ego 29

Jednostronność techniki analitycznej i trudności, jakie się z tym wiążą 30

3. Obronna aktywność ego jako przedmiot analizy 32

Stosunek ego do metody analitycznej 32

Obrona przed popędem przejawiająca się w postaci oporu 33

Obrona przed uczuciami 34

Zjawiska o charakterze obronnym jako trwały element funkcjonowania jednostki 35

Powstawanie objawu 35

Technika analityczna a obrony skierowane przeciwko popędom i uczuciom 36

4. Mechanizmy obronne 40

Teoria psychoanalityczna a mechanizmy obronne 40

Rezultaty wykorzystania różnych mechanizmów obronnych 41

Klasyfikacja chronologiczna – wskazówki 45

5. Przebieg procesu obronnego w zależności od źródła zagrożenia i lęku 47

Przyczyny obrony przed popędem 47

– Lęk przed superego w nerwicach ludzi dorosłych 47

– Lęk przed rzeczywistym zagrożeniem w nerwicy dziecięcej 48

– Lęk popędowy (strach przed siłą popędów) 49

Inne przyczyny aktywności obronnej skierowanej przeciwko popędom 50

Przyczyny obrony przed uczuciami 51

Jak powyższe wnioski sprawdzają się w praktyce analitycznej? 52

Rozważania w związku z terapią psychoanalityczną 52


CZĘŚĆ II

Przykłady unikania przykrości i niebezpieczeństw pochodzących ze świata zewnętrznego 55

Wstępne etapy powstawania obrony 55

6. Mechanizm zaprzeczania – przejawy w obszarze fantazji 57

7. Mechanizm zaprzeczania – przejawy w obszarze słów i czynów 66

8. Ograniczenie ego 72

CZĘŚĆ III

Przykłady dwóch typów obron 81

9. Identyfikacja z agresorem 83

10. Pewien rodzaj altruizmu 91

CZĘŚĆ IV

Obrony wywołane strachem przed siłą popędów – na przykładzie zjawisk właściwych okresowi dojrzewania 99

11. Ego i id w okresie dojrzewania 101

12. Lęk popędowy w okresie dojrzewania 110

Ascetyzm w okresie dojrzewania 110

Intelektualizacja w okresie dojrzewania 113

Obiekt miłości i identyfikacja w okresie dojrzewania 118


Podsumowanie 123

Bibliografia 125

– Literatura 125

– Bibliografia prac Anny Freud 127

– Prace poświęcone życiu i twórczości Anny Freud 132

Indeks nazwisk 133

Indeks rzeczowy 134